اختلال اعتیاد به اینترنت و وابستگی رفتراری به ان

تعریف اینترنت

ارائه تعریفی از اینترنت، دشوار است. در حقیقت، همچنان­که رامانایاه[1]، دت ویلر[2] و بیروان[3] (2013)، اشاره می­کند کارکردهای پیچیده اینترنت است که تعریف آن­را دشوار کرده است. در یک تعریف بسیار کلی می­توان اینترنت را بسان مخزنی از اطلاعات خوب و بد، زشت و زیبا، اخلاقی و غیر اخلاقی دانست.

استفاده از فن آوری و تکنولوژی­­های نوین یکی از جلوه­های آشکار دنیای پیش روست، اینترنت نیز به­عنوان یکی از ابعاد نوپای این فن آوری­های جدید جهان معاصر، نقش به سزایی در تغییر و تحول زندگی افراد جامعه دارد. اینترنت توانسته است با ورود خود به سرعت به یکی از ابزار لازم زندگی تبدیل شود تا جایی­که حذف آن از امور روزمره زندگی امری اجتناب ناپذیر است. امروزه با گسترش شبکه جهانی اینترنت تبادل اطلاعات و روز آمد بودن آن ها ابعاد گسترده­تری یافته است. به­طوری که همه افراد با هر شغل و تخصصی و هر میزان تحصیلات می­توانند در حرفه خود، در هرجای دنیا، با مراجعه به این منبع نامحدود اطلاعات، پله­های ترقی را سریع­تر پیموده و در شغل و کسب خود موفق­تر باشند. فناوری­های اینترنت و شبکه­های پیشرفته تازه وارده­های تطبیقی کلاس درس هستند، توسعه مخابرات و شبکه­های اینترنت موجب سهولت ارتباط و تماس بین مدارس جهان گردیده است. عصر جدید را عصر انقلاب در ارتباطات نیز نامیده­اند و روشن­ترین نشانه­ی این قرن، انفجار اطلاعات است. اینترنت به­عنوان یک پدیده جهان شمول، امکان و فرصتی برای کاربران فراهم می­کند که بتوانند تمام اطلاعات و خدمات مورد نیاز خود را هر زمان، هر کجا و به هر میزان که بخواهند، دریافت کنند. امروزه در خانه­ها، خیابان­ها، مدارس، محیط­های دانشجویی، اماکن عمومی، مغازه­ها، ادارات و همه جا افرادی را می­بینیم که گوشی تلفن همراه در دست، مدت­های طولانی را با آن مشغول­اند (حسن­زاده، صالحی، و رضایی، 1393).

برای آنکه برداشت دقیق­تری از اینترنت داشته باشیم، نخست بررسی روند کلی شکل­گیری و تکامل اینترنت ضروری می­نماید.

اختلال اعتیاد به اینترنت

تعریف

اعتیاد عبارت است از: یک حالت روانی و گاهگاهی جسمی ناشی از تأثیر دارو بر روی یک موجود زنده که لزوماً رفتار و واکنش های خاص و شخصی را در ارگانیسم ظاهر می­سازد و همیشه همراه با یک کشش مفرط برای مصرف دائمی یا دوره­ای آن داروی به­خصوص بوده به­طوری که شخص بتواند اثرات درمانی آماده را تجربه کند و نتواند ناراحتی­های ناشی از عدم مصرف آن­را در خود از بین ببرد (امیری و رحیمی، 1393).

مطلب مشابه :   لوله بازکنی فوری

اعتیاد به اینترنت، به عنوان استفاده ناسازگارانه از اینترنت تعریف شده است (هونگ­کو و همکاران، 2010).

از دیدگاه روانشناسی اعتیاد به اینترنت دارای سه فاکتور می­باشد: 1. میل و احتیاج 2. وابستگی 3. گرایش به مصرف بیشتر. با توجه به مسائل و مشکلاتی که پدیده اعتیاد به اینترنت برای افراد در جوامع مختلف به­وجود آورده است، (مسائلی چون اضطراب و افسردگی، پناه بردن به الکل و….) کوشش اصلی جامعه شناسان و روانشناسان در طی سالیان اخیر پیدا کردن علت­های این پدیده و راه هایی برای کنترل و دفع آن بوده است (امیری و رحیمی، 1393).

امروزه شاهدیم که بسیاری از افراد در قالب جستجوهای اینترنتی سعی دارند مشکلات، مسایل و نیازهای ارضاء نشده خود را حل نمایند و نیازهای روانی و اجتماعی خود را این گونه پاسخگو باشند که باید به بررسی علل ایجادکننده آن پرداخت. اعتیاد به اینترنت یا وابستگی رفتاری به اینترنت صرف­نظر از این که آن را یک بیماری یا آسیب روانی یا معضل اجتماعی بدانیم پدیده­ای است مزمن و فراگیر که با صدمات جدی جسمانی، مالی، خانوادگی، اجتماعی و روانی همراه است. به طور کلی این اختلال را می­توان به عنوان «نوعی استفاده از اینترنت که می­تواند مشکلات روان­شناختی، اجتماعی، درسی و یا شغلی در زندگی فرد ایجاد کند تعریف کرد. رایج­ترین اصطلاح «اعتیاد به اینترنت» است که نوعی وابستگی رفتاری به اینترنت ایجاد می­کند و با ویژگی­های زیر تعیین می­شود: هزینه روزافزون برای اینترنت و موضوعات مربوط به آن، احساس هیجانی ناخوشایند (مانند اضطراب، افسردگی و مانند آن) در زمانی که فرد در تماس با اینترنت نیست، قابلیت تحمل و عادت کردن به اثرات در اینترنت بودن، انکار رفتارهای مشکل­زا، از این دیدگاه، اختلال به عنوان اختلال تنشی یا کنترل تکانه مانند قماربازی بیمارگونه درنظر گرفته می­شود و کسانی که به این معیار می­رسند مشکلات روان­شناختی، اجتماعی و شغلی پیدا می­کنند (گنزالز، 2008).

اعتیاد به اینترنت یک پدیده بین رشته­ای است و علوم مختلف پزشکی، رایانه­ای، حقوق، جامعه شناسی، روان­شناسی، هر یک از زوایای مختلف این پدیده را بررسی نموده­اند. در هر کدام از این علوم نظریه­هایی مطرح شده است که چارچوب یک علم خارج می­شود و ترکیبی از مفاهیم چندین علم را در بر می­گیرد. وجود دیدگاه­ها، نظرات، تبیین­ها، اختلاف نظر در مورد نحوه پدید آمدن طبقه بندی، تشخیص، تداوم و استمرار این اعتیاد به پیچیدگی و معماگونه بودن آسیب اشاره دارد. به­همین دلیل است که هنوز هیچ­کس، نظریه و دیدگاهی که قادر به تبیین تمامی رفتارهای اعتیاد باشد، مطرح نکرده است. (معیدفر و همکاران، 1393).

مطلب مشابه :  نظریه های علمی خلاقیت از دیدگاه روانشناختی

اورزاک (1999) اعتیاد به اینترنت را به عنوان اختلال درنظر می­گیرد. نوعی اختلال که مردم در آن صفحه رایانه را جذاب­تر از واقعیت زندگی روزمره می­بینند. به نظر او هر کسی که رایانه دارد در معرض وابستگی است اما افرادی که خجالتی، افسرده، تنها و بی­حوصله هستند یا آن­هایی که از یک اعتیاد دیگر بهبود می­یابند، به خصوص آسیب­پذیری بیشتری دارند. وابستگی تکنولوژیکی به طور عملیاتی می­تواند به عنوان وابستگی غیرشیمیایی (رفتاری) که شامل تعامل انسان و دستگاه است تعریف شود. این اعتیاد ممکن است انفعالی (مثلاً تلویزیون) یا فعال (بازی­های رایانه­ای) باشد و معمولاً جنبه­های القاء­کننده و تقویت­کننده­ای دارد که ممکن است به افزایش تمایل وابستگی کمک نماید (آرتز و همکاران، 2002).

بر اساس دیدگاه گریفیتز جزء اصلی وابستگی رفتاری است که دارای اجزای زیر است:

برجستگی: منظور از برجستگی این است که فعالیت معینی مهم­ترین فعالیت شخص شود و بر تفکر (اشتغال فکر یا تحریف شناختی)، احساس (ولع داشتن) و رفتار (خراب شدن رفتار اجتماعی) فرد تسلط دارد.

تغییر خلق: شامل تجربیاتی است که افراد بر اثر مشغولیت به فعالیت معینی گزارش می­کنند یعنی فرد در یک حالت آرام­بخش یا تخدیرکننده قرار می­گیرد.

 تحمل: این مورد شامل فرآیندی است که در آن نیاز به فعالیت گسترده و روزافزونی برای رسیدن به همان اثرات قبلی است. مثلاً یک قمارباز ممکن است به طور روزافزونی میزان شرط­بندی خود را افزایش دهد تا به همان رضایتمندی که در روز اول با شرط­بندی کمتری به دست می­آورد، حاصل نماید.

نشانه­های کناره­گیری: این­ها شامل حالت­ها یا اثرات فیزیکی ناخوشایندی از قبیل زودرنجی، حساسیت و … هستند که وقتی فعالیت خاصی ادامه نمی­یابد، یا ناگهان کاهش می­یابد در فرد دیده می­شود.

 تعارض: این حالت شامل به وجود آمدن تعارض بین معتاد و افرادی است که با او سروکار دارند (تعارض بین شخصی) یا در درون خود فرد (تعارض درون­فردی) است که در ارتباط با یک فعالیت معین وجود دارد.

بازگشت (عود): شامل تمایل برای تکرار حالت­های قبلی فعالیت معین است که در موارد شدید سال­ها بعد از کنترل رفتار نیز دوباره عود می­کند (ویکتور، 2003

[1] . Ramanaiah

[2] . Detwlier

[3] . Byrvan

[4] – Hung ko

[5] – Orzak

[6] – Artz

[7] – Victor