منبع تحقیق درمورد کشورهای در حال توسعه

ق های سرمایهگذاری مشترک یک شرکت سرمایه گذاری است که به عنوان یکی از مهم ترین واسطههای مالی نقش انتقال سرمایه را از سوی آحاد جامعه به سمت شرکت های تولیدی، خدماتی و سایر بر عهده دارند. بررسی عملکرد صندوقها مستلزم آشنایی با مفاهیم تئوری مدرن و فرامدرن پرتفوی و مدل های مطرح شده در این حوزه ها میباشد.
در این فصل به ارائه مطالبی در مورد نظامهای مالی و انواع نهادهای بازار پول و سرمایه پرداخته شده است. سپس واسطههای مالی و انواع آن و مهمترین نهادهای پایه سرمایه پرداخته شده است. و در نهایت به تحقیق های انجام شده در داخل و خارج از کشور پرداخته شده است.
2-2- نظام مالی و بازار های پول و سرمایه
نظام مالی، مجموعهای از اجزای یکپارچه است که کارکردهای مالی را در بازار رقم میزند. عناصر این نظام در تعامل با یکدیگر هستند که با شناخت این عناصر و درک روابط بین آنها، میتوان آگاهی لازم از نهادها و ابزارهای مالی به دست آورد. مدل شماتیک نظام مالی بر پایه رویکرد سیستمی در ذیل ارائه شده است (سانتومرو و بابل،2001 ، 5 ).
شکل 2-1 مدل شماتیک نظام مالی بر پایه رویکرد سیستمی
معمولا توسعه نیافتگی کشورها عمدتاً ناشی ازآن است که سرمایهگذاری ثابت آنها در سطح نازلی قرار دارد، که امکان ایجاد شغل، رشد درآمد (تولید) ملی و پسانداز داخلی را محدود میکند. پایین بودن سطح پسانداز داخلی، به نوبه خود امکان سرمایهگذاری ثابت را کاهش میدهد؛ سرمایهگذاری ثابت همیشه دو نقش ایفا می کند. از یک طرف بخشی از تقاضای جاری کشور محسوب میشود و از طرف دیگر، سرچشمه پیشرفت اقتصادی فردای هر کشوری است. پایین بودن سطح سرمایهگذاری ثابت امکان رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه را تقلیل میدهد(محمدزاده، 1376، 89).
برخی از اقتصاددانان بر این عقیدهاند که مقامات ذیربط در کشورهای در حال توسعه میتوانند سطح پسانداز داخلی را با کمک سرمایه خارجی افزایش دهند، ودر نتیجه امکان افزایش سرمایهگذاری ثابت را در کشور خود فراهم کنند. در کناراین دیدگاه، نقطهنظر دومی هم در رابطه با تجهیز و هدایت وجوه موجود در کشور به سمت بخش تولیدی و صنعتی وجود دارد. اما اجرایی کردن این نظر نیاز به بازارهای مالی فعال دارد که تقریباً در تمام کشورهای در حال توسعه، ازجمله ایران یا وجود ندارد و یا در سطح ابتدایی و نازل است که عملا نمی توانند نقش قابل ملاحظهای در تجهیز و هدایت وجوه موجود و در نتیجه شکلگیری صحیح ساختار مالی کشور ایفا نمایند(ختایی،1387، 103). از جمله نتایج وجود محدودیت در بازارهای مالی، سهم بسیار ناچیز اوراق بهادار در تامین منابع مالی مورد نیاز برای سرمایهگذاریهای جدید میباشد.
رفع موانع مختلف اقتصادی کشور، ویا حداقل کاهش آثار آن ها طلب میکند که منابع و امکانات کشور به سوی فعالیتهای مولد و صنعتی هدایت شوند. برای گسترش این فعالیتها ضروری است که وجوه موجود در جامعه و پساندازهای سرگردان خانوارها به سمت سرمایهگذاریهای مورد نظر هدایت گردند. بیتردید، این مهم را نمیتوان به انجام رساند، مگر این که بازارهای پول و سرمایه وامکانات مرتبط با آنها گسترش پیدا کند.
2-2-1- بازار مالی
بازار مکانی برای مبادله است اما با پیچیده شدن روشها و ابزارهای مبادله در سطح ملی و بینالمللی، در بسیاری موارد واژه مکان معنا پیدا نمیکند. به طور کلی میتوان گفت بازار نهادی است که در چارچوب آن انواع مبادلات، اعم از مبادلات کالا، خدمات و داراییهای مالی، بین عرضه کنندگان وتقاضاکنندگان تحقق پیدا میکند(مرشدخانی،1380 ،92). بازار مالی بازاری است که در آن منابع مالی مازاد به کسانی که کسری یا کمبود بودجه دارند منتقل میشود. بازار مالی در طیف گسترده، عبارتست از مبادله سرمایه و به ویژه وجه نقد که به شرکتها در واقع منابع مالی مورد نیاز خود را از عرضهکنندگان وجه نقد تأمین میکنند. وظیفه اصلی بازارهای مالی رساندن پول یا وجه اضافی پساندازکنندگان به افرادی است که نیاز به نقدینگی دارند. بازارهای مالی نظیر بازار اوراق قرضه و سهام منابع مالی افرادی که توان تولید ندارند را به دارندگان چنین امکاناتی منتقل می نمایند(دکتر رهنما، 1388، 8 ).
در این بازار، معاملات مالی در سه حالت زیر صورت میگیرد (همان منبع ، 1388 ،10-9 ) :
الف- تأمین مالی مستقیم

شکل 2-2 تأمین مالی مستقیم
ب- تأمین مالی نیمهمستقیم
شکل 2-3 تأمین مالی نیمه مستقیم
ج- تأمین مالی غیرمستقیم
شرکت بیمه
شرکت
سرمایه گذاری
مؤسسه بانکی
مؤسسه مالی

شکل 2-4 تأمین مالی غیر مستقیم
2-2-2- نقش بازارهای مالی
بازارهای مالی سه کارکرد اقتصادی به شر ح زیر را بر عهده دارند (همان منبع ، 1388، 12-11) :
2-2-2-1- فرآیند کشف قیمت
تعاملات خریداران و فروشندگان اوراق بهادار در بازار مالی به تعیین قیمت دارایی رهنمون میشود. بر اساس میزان بازده مورد انتظار دارایی مالی است که قیمت آن تعیین میشود. در واقع کامیابی بنگاه برای حصول منابع مالی به بازدهی مورد انتظار سرمایهگذار بستگی دارد. به این ترتیب نحوه تسهیم منابع میان طرحهای سرمایه گذاری تبیین میشود.
2-2-2-2- قابلیت نقد شوندگی
بازار مالی سازوکار معامله را برای سرمایهگذار فراهم میکند یعنی بازار مالی توان تأمین قابلیت نقدشوندگی را حاصل میآورد. اگر نقدشوندگی وجود نداشته باشد، دارنده اوراق بهادار ناچار خواهد بود اوراق بدهی را تازمان سررسید آن و اوراق سهام را تا زمانی که شرکت داوطلبانه یا به اجبار منحل میشود ، نگهداری کند. یکی از معیارهای ارزیابی بازارهای مالی قابلیت نقدشوندگی آنان است که با معیارهایی نظیر حجم معاملات اوراق بهادار به تولید ناخالص ملی و یا حجم معاملات اوراق بهادار به میانگین ارزش جاری بازار اوراق بهادار قابل سنجش است.
2-2-2-3- کاهش هزینه معاملات
بازار مالی قادر است که هزینه معاملات را کاهش دهد. معاملات دو نوع هزینه دربردارند: هزینه جستوجو و هزینه اطلاعات. هزینه جستوجو بیانگر هزینههایی که صرف اعلام آمادگی طرفین معامله است که شامل هزینه های آشکار و همچنین زمان مصروفه خواهد بود. وجود بازار مالی سازمانیافته هزینه های جستجو را پایین میآورد. هزینه های اطلاعات هزینه های مرتبط با جمعآوری اطلاعات از یک دارایی مالی هستند. یعنی اطلاعاتی که در ارزشیابی و تجزیه و تحلیل اوراق بهادار مؤثر باشند.
2-2-3- طبقهبندی بازارهای مالی
طبقهبندی بازارهای مالی به طرق مختلف صورت میگیرد. یک راه، طبقهبندی برحسب حق مالی مانند بازارهای بدهی (اوراق قرضه) و بازارهای سهام است. راه دیگر طبقهبندی برحسب سررسید حق مالی است. برای مثال، بازار ابزار بدهی کوتاهمدت که آن را بازار پول و بازار داراییمالی با سررسید طولانیتر که آن را بازار سرمایه مینامند. همچنین می توان بازارهای مالی را به بازار اولیه وبازار ثانویه طبقهبندی کرد. بازارهای اولیه با حقوق مالی تازه منتشر شده سروکار دارند در حالی که در بازارهای ثانویه حقوق مالی قبلا منتشر شده مبادله می شود(فبوزی، 1376، 25).
با توجه به این که طبقهبندی بازارهای مالی از نظر سررسید مطالبات مالی که منجر به تشکیل بازار پول وبازار سرمایه میشود از اهمیت برخوردار میباشد و لازم است به تشریح این بازارها بپردازیم.
2-2-4- بازار پول
بازار پول وظیفه پاسخگویی به تقاضای وجوه کوتاهمدت بخش خصوصی و دولتی را بر عهده دارد. فعالان این بازار در درجه اول افراد یا واحدهای اقتصادی دارای مازاد نقدینگی هستند که عموماً به عنوان پساندازکننده از طریق سیستم بانکی منابع مورد نیاز واحدهای اقتصادی دیگر را تأمین میکند. به این ترتیب مهمترین رسالت بازار پول، ایجاد تسهیلات برای واحدهای اقتصادی جهت رفع نیاز به نقدینگی (کوتاه مدت) و نیز تأمین سرمایه در گردش میباشد اهم ویژگیهای بازار پول را میتوان به صورت زیر برشمرد(فرجی، 1381، 63):
1- بالا بودن درجه اطمینان نسبت به بازپرداخت اصل وفرع.
2- سرعت انجام معاملات مالی در این بازارها.
3- استفاده از ابزارهایی با درجهی بالای نقدینگی.
4- اعمال کنترل مقامات پولی(بانک مرکزی) با بهره گرفتن از ابزارهای سیاسی.
سیستم بانکی، مرکز اصلی بازار پول کشور محسوب میشود و نهادهای عمده فعال در این بازارها عبارتند از: بانکهای تجاری، بانکهای تخصصی، مؤسسات اعتباری غیربانکی، مؤسسات مالی وابسته به تولیدکننده کالاهای بادوام صنعتی، بانکهای بین الملل وخزانه داری. در این بازار از چهار ابزار عمده استفاده میشود:
1- اوراق تجاری: این اوراق یا اسناد توسط شرکتها و مؤسسات مختلف اقتصادی به منظور دریافت تسهیلات از بازار پول صادر میشود.
2-گواهی سپرده: این اسناد توسط بانکها یا نهادهای مالی صادر میشود. منظور از صدور این اسناد این است که بانکهای صادرکننده گواهی سپرده تأیید میکنند که بعد از مدتی مشخص وثابت، مبلغ معینی به انضمام بهره متعلقه پرداخت خواهد شد.ضمنا میزان بهره گواهی سپرده کمتر از بهره سپردههای عادی است.
3- اوراق خزانه کوتاهمدت: اوراقی است که توسط دولت منتشر میشود و سررسید کمتر از یک سال دارد.
4-گواهی پذیرش بانکی: در بازارهای پول علاوه بر اوراق تجاری، معاملات گواهی پذیرش بانکی نیز انجام می شود.گواهی پذیرش بانکی با قبول براتهایی که در مقابل سپردههای بانکی در مراودات بین الملل و در تاریخ مشخص داده شده است، صادر میگردد. بانک مربوط با قبول برات عملا پرداخت را تضمین میکند.این اوراق گواهی را می توان در بازار پول معامله کرد سررسید آن ها غالبا180 روز است(ختایی، 1378، 105).
2-2-5- بازار سرمایه
بازار سرمایه به نظامی اشاره دارد که درآن نیازهای بلند مدت و میان مدت مالی بنگاههای اقتصادی و ارگانهای دولتی تأمین میگردد.در واقع، بازار سرمایه مهمترین منبع تأمین مالی بلندمدت است. در این بازار نهادهایی نظیربانکها و شرکتهای سرمایهگذاری، شرکتهای بیمه، کارگزاران، صندوق بازنشستگی، بورس، خزانه دولت و بورس بین الملل فعالیت میکنند(گریفیتس،1990، 73-64).
تجربه بسیاری از کشورهای پیشرفته صنعتی نشان می دهد که بازارهای سرمایه همپای رشد و توسعه اقتصادی تکامل وگسترش یافتهاند و به نوبه خود بر روند رشد بلندمدت آن کشورها اثرات مهمی داشتهاند. در این کشورها، بازارهای سرمایه برای ایفای نقش قابل ملاحظه خود در تأمین مالی سرمایهگذاریهای مورد نظر، ویژگیهای معینی دارند که میتوان آنها را به شرح زیر خلاصه نمود(بهزاد، 1376، 56) :
الف) انتقال سرمایه سریعاً و با حداقل هزینه های مبادلاتی در زمانهای مختلف وبین افراد مختلف (حقیقی وحقوقی) انجام میگیرد.
ب) ارزش داراییهای سرمایهای و بازده های حاصله حتی الامکان تعادلی است.
ج) از ابزارهای معینی به منظور بهینه سازی مدیریت مالی استفاده شود.
د) امکان انباشت واختصاص منابع مالی وجود دارد. به عبارت دیگر بازار مالی قادر به جذب منابع مالی و سرمایه های کوچک و بزرگ میباشد.
ه) اطلاعات کامل به طور همزمان در اختیار تمام شرکتکنندگان قرر میگیرد و از هر گونه سوء استفاده از اطلاعات محرمانه پرهیز میشود.
و) شرایط بازار رقابتی است به این معنی که هیچ یک از شرکتکنندگان نمیتوانند بر قیمتها، مؤثر واقع شوند. به بیان دیگر، تمام شرکتکنندگان در این بازارها قیمت پذیر هستند.
ارگانهای دولتی و بنگاههای اقتصادی بخش خصوصی می توانند نیازهای مالی خود را در این بازارها به طرق زیر تامین کنند:
الف) حضور در بازارهای اوراق بهادار
ب) معاملهی اوراق بهادار از طریق بانکهای سرمایهگذاری
ج) دریافت وام بلندمدت از بانکها
د) حضور در بازارهای سرمایه و اوراق بهادار بین الملل
ه) دریافت وام از دولتها و سازمانهای جهانی
و) جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی
2-2-6- سیستم تأمین مالی پایه اوراق بهادار در مقابل سیستم تأمین مالی پایه بانکی
از دیدگاه جذب و تجهیز منابع، سیستم تأمینمالی را بر حسب آن که اعتباردهندگان مایل به اعطای مستقیم اعتبار به واحدهای اقتصادی باشند یا از طریق واسطههای مالی اقدام نمایند، میتوان به روش تأمین مالی مستقیم وغیرمستقیم تقسیم کرد. در روش مستقیم اعتباردهندگان یا پساندازکنندگان وجوه خود را به اوراقتجاری کوتاهمدت، اوراققرضه بلندمدت، انواع سهام و نظایر آن تبدیل میکنند. این نوع معاملات مالی در کشورهایی رواج دارد که از بازارهای مالی باز وقوی برخوردار هستند. اما در روش غیرمستقیم، اعطای اعتبار بدون مبادله اوراق بهادار وبا استفاده از واسطههای مالی وبالاخص واسطههای وجوه، یعنی بانکها وسایر مؤسسات اعتباری، انجام میپذیرد(ختایی، 1378، 46).
2-3- واسطههای مالی
نهادهای مالی انواع مختلف خدمات مالی را عرضه میکنند. گروه خاصی از نهادهای مالی را واسطههای مالی مینامیم. واسطههای مالی بنگاههایی هستند که به عنوان دلالان نظام مالی عمل میکنند وبا ایفای نقش خود، نقدینگی را افزایش میدهند(فبوزی، 1376، 45).
2-3-1- انواع واسطههای مالی
واسطههای مالی را می توان به مؤسسات سپردهای و مؤسسات غیرسپردهای تقسیم نمود. مؤسسات سپرده ای نظیر بانکهای تجاری در کار جمع آوری سپرده و اعطای وام هستند .این مؤسسات بخش عمدهای از پول قابل عرضه را ارائه میکنند و از این رو دارای اهمیت فراوان میباشند. مؤسسات غیرسپردهای به ارائه خدمات مالی به دیگران میپردازند، اما به عنوان واسطه وجه عمل نمیکنند. مهمترین مؤسسات غیرسپردهای به شرح زیر میباشند:
2-3-1-1- کارگزاران
کارگزاران بورس اوراق بهادار در قبال دریافت حق الزحمه به خرید و فروش اوراق بهادار برای مشتریانشان می پردازند. فرد سرمایهگذار نمیتواند خود در بازار اوراق بهادار اقدام به خرید وفروش نماید، بلکه از طریق کارگزار این امر امکانپذیر است. ضمن این که سرمایهگذار میتواند از توصیههای کارگزار در زمینه سرمایه گذاری نیز برخوردار گردد(ختایی،1378، 42).
2-3-1-2- بانکهای سرمایهگذاری
بانکهای سرمایهگذاری، یکی دیگر از واسطههای مالی هستند که جز مؤسسات غیرسپردهای محسوب می شوند. این مؤسسات اگر چه نامشان بانک است اما در مفهوم متعارف بانک نمیگنجد، زیرا سپرده نمیپذیرند. بانکهای سرمایهگذاری به عنوان مشاور ونماینده شرکتهایی فعالیت میکنند که درصدد انتشار اوراققرضه یا اوراقسهام باشند. البته ممکن است بانک سرمایهگذاری خود اقدام به خرید اوراق بهادار از شرکت مورد نظر بنماید، به این امید که با فروش آن سود ببرد. به این عمل اصطلاحاً تعهد یا تضمین خرید گفته میشود.
به طور کلی بانکهای سرمایهگذاری به عنوان “واسطه تخصص” بین صاحبان سرمایه(یا واحدهای دارای مازاد منابع) و شرکتهای نیازمند سرمایه(یا واحدهای دارای کمبود منابع) عمل میکنند. وظایف عمده ی این بانک ها در قبال شرکتها، پیشنهاد اوراق بهادار مناسب و ارائه خط مشی مالی صحیح میباشد. این بانکها همچنین مسئولیت تعیین ارزش عادلانه برای اوراق بهادار را بر عهده دارند و ارزیابی وعرضه توسط بانکهای معتبر موجب میگردد که مردم با اطمینان بیشتری اقدام به پذیرهنویسی اوراق بهادار نمایند. بانکهای سرمایهگذاری نقش اصلی خود را در بازار اولیه ایفا مینمایند. آنها اوراق بهادار جدید الانتشار را از منتشرکنندگان این اوراق خریداری نموده و سپس اقدام به فروش مجدد آن ها به عموم سرمایهگذاران میکنند. گاهی نیز فقط مسئولیت توزیع اوراق بهادار را بر عهده میگیرند و تضمینی بابت فروش این اوراق بهادار نمیدهند. در این شیوه، ناشر ریسک عدم فروش اوراق بهادار را خود قبول مینماید.
در بازار ثانویه، بانکهای سرمایهگذاری به شکل کارگزار و گاهی بازار ساز فعالیت میکنند. به عنوان کارگزار آن ها انجام معاملات در بازار ثانویه را تسهیل نموده و به عنوان بازار ساز برای اوراق بهاداری که قبلا در بازار اولیه به فروش رساندهاند، سهولت معامله، نقدینگی ونوعی اعتبار به وجود آورده وبه حساب خود به خرید وفروش اوراق بهادار اقدام میکنند(حیدر پوریان،1377، 42).
2-3-1-3- معاملهگران
معاملهگران اشخاص یا مؤسساتی