تحقیق درباره از دیدگاه عملی و ارزش اطلاعاتی

دانلود پایان نامه

اما حتی اگر فرایند پرسش و پاسخ بدون هیچ مشکلی به پایان برسد، خطاها ممکن است در یادداشت کردن پاسخ‌ها و در کدگذاری و ویرایش آنها توسط مصاحبه‌گر یا پژوهشگر در خلال فرآوری داده‌ها یا تحلیل رخ دهند. این امر به معنای آن است که در این مرحله نیز جواب‌ها ممکن است گم شوند. پردازشگرهای داده‌ها نیز منبع پنجم برای خطا هستند (لایبرگ و کاسپرژیک 1997).
در ادامه موضوع پیشگیری را مورد بحث قرار داده و هریک از این پنج منبع بی‌پاسخی سؤال را با تفصیل بیشتر بررسی میکنیم.
5-4 پیشگیری
پیشگیری به مجموعهی کارها و تدبیرهایی اطلاق میشود که باعث جلوگیری از بیپاسخی گردد. بنابراین پیشگیری میتواند به روشهای مختلف انجام پذیرد. در ادامه چند روش مهم و عمده برای پیشگیری از بیپاسخی را به تفصیل شرح میدهیم.
5-4-1 شیوه گردآوری داده‌ها
سه روش عمده گردآوری داده‌ها در آمارگیری‌های نمونه‌ای وجود دارند که عبارتند از
پرسشنامه خودتکمیل
مصاحبه چهره به چهره
مصاحبه تلفنی
هریک از این روشها از لحاظ کیفیت داده‌ها و بی‌پاسخی دارای معایب و محاسنی هستند. اغلب اوقات روش‌ها در یک بررسی با هم مخلوط می‌شوند. مثلاً در یک بررسی گروهی، در نوبت اول روش چهره به چهره اجرا می‌شود، سپس در نوبت‌های بعدی پرسشنامه تلفنی یا پستی (خودتکمیل) به‌کار می‌رود. برای هر روش گردآوری دادهها، روشهای رایانهای با موفقیت ابداع شدهاند. یک بررسی توسط دلو (1992) نشان داد که آمارگیریهای مصاحبهای (همچهرهبهچهرهو هم تلفنی) معمولاً منجر به بیپاسخی سؤال کمتری ازآمارگیریهای پستی میشوند.
به‌طورکلی، پرسشنامه‌های خودتکمیل بیشتر محرمانه تلقی می‌شوند و پاسخگویان به پرسش‌های حساس جواب‌های صادقانه‌تری می‌دهند. به‌علاوه، پاسخگویان در حضور یک مصاحبهگر ممکن است اصلاً به چنین سؤال‌هایی جواب ندهند.
وقتی موضوع حساس است یا می‌تواند برای پاسخگو تهدیدکننده باشد، استفاده از پرسشنامه‌های خودتکمیل تعداد داده‌های گم شده را کاهش می‌دهد (دلو 1992). اما پاسخگویان هنگام استفاده از پرسشنامه‌های خودتکمیل می‌توانند اشتباه کنند، وناخواسته سؤالی را جا بگذارند. بنابراین، آرایش ظاهری پرسشنامه بسیار مهم است. استفاده از پرسشنامه‌های رایانهای از چنین اشتباهاتی جلوگیری می‌کند.
در یک مصاحبه متکی به کامپیوتر که کاملاً امتحان شده همه سؤال‌های مورد نظر پرسیده می شوند و از اشتباهات مسیریابی جلوگیری می شود. به‌علاوه، امتحان‌های مربوط به دامنه پاسخ‌ها و سازگاری آنها در طی مصاحبه جای بسیاری از ویرایش‌های بعدی را می‌گیرد. این امر امکان می‌دهد سؤالی را با بیانی دیگر و دوباره بپرسیم و مقادیر گمشده را کاهش میدهد. این کار از یکی از مشکل‌آفرینترینمقادیرگمشده،مقادیریکهازاطلاعاتغیرقابلاستفاده ناشی می‌شوند، جلوگیری می‌کند.
بررسی‌هایمقایسه‌اینشانمی‌دهندکهمصاحبهرایانهایوپرسشنامه‌هایخودتکمیلرایانهای منجر به تعداد کمتری بی‌پاسخی سؤال نسبت به آمارگیری‌هایی می‌گردد که در آنها از کاغذ و مداد استفاده می‌شود و خود مصاحبه رایانهای (CASI) را می‌توان با موفقیت حتی روی گروه‌های خاص، از قبیل کودکان یا افراد با دید معیوب نیز اجرا کرد (دلو، هاکس، و اسنیجکرز 1998 ؛ وان هاتوم
و دلو 1999).
ابداع CASI شنیداری امکان می‌دهد که حتی پاسخگویان کم‌سواد نیز درباره موضوعاتحساسدرخلوتخودگزارشدهند(ترنر و دیگران 1998) .
5-4-2 پرسشنامه
پرسشنامه‌ای که ‌خوب طراحی شده باشد باعث میشود هم از اشتباهات مصاحبه‌گر و هم پاسخگو جلوگیری شود. اهمیت طراحی پرسشنامه برای کیفیت داده‌ها در پرسشنامه‌های خودتکمیل دیرزمانی است که شناخته شده است. اصول اهمیت طراحی پرسشنامه در مورد کیفیت داده‌‌های حاصل از پرسشنامه‌های تکمیل شده توسط مصاحبه‌گر مصداق دارند. حتی مصاحبه‌گران خوب هم اشتباه می‌کنند، و خطاهای مسیریابی وقتی که دستورالعمل‌ها روشن نباشند رخ خواهند داد. از خطاهای مسیریابی و انشعاب می‌توان با آرایش شفاف پرسشنامه جلوگیری کرد. این آرایش از اصول درک بصری و طراحی گرافیکی بهره می‌گیرد و مصاحبه‌گر یا پاسخگو را از سؤالی به سؤال دیگر بدون خطا راهنمایی می‌کند.
به‌علاوه، فرایند پرسش و پاسخ باید با موفقیت انجام شود. سؤال و انشای سؤال باید به آسانی درک شود و رسته‌های پاسخ باید مناسب و جامع باشند. علاوه بر انشای سؤال، تعداد رسته‌های پاسخ (قالب اقلام) نیز مهم است. به‌طورکلی، تعداد بیشتری پاسخ بهتر از فقط دو رسته پاسخ است.
مردم اغلب با تنها دو گزینه اجباری احساس راحتی نمی‌کنند و پاسخ منظور آنها با یکی از این دو گزینه جور درنمی‌آید. در این مواقع معمولاً آنها به‌”نمی‌دانم” یا “نمی‌توانم پاسخ دهم” متوسل می شوند و نتیجه کار تولید داده‌هایی است که گم شده تصادفی نیستند و باعث اریبی میشوند. اگر امکان داشته باشد که از این نوع بی‌پاسخی سؤال پیشگیری شود باید این کار را انجام دهیم. بررسی‌های تجربی نشان داده‌اند که معمولاً بین چهار تا هفت رسته پاسخ، موجب کم شدن بیپاسخی میشود. (لی و مارتین 1987). اما همه رسته‌های پاسخ باید برای پاسخگو با معنا باشند. مثلاً، یکرستهوسطیخنثی تنها وقتی معنی دارد که یک مقیاس پاسخ دوقطبی به‌کار رود (مثلاً، یک مقیاس موافقم – مخالفم). بنابراین رسته خنثی وسطی تنها باید در یک مقیاس پاسخ دوقطبی به‌کار رود. باید توجه داشت که نحوه گردآوری داده‌ها بر تعداد بهینه رسته‌های پاسخ نیز اثر می‌گذارد. مشخصه مهمی از پرسشنامه که بر بی‌پاسخی سؤال اثر می‌گذارد گنجاندن گزینه‌های ”نمی‌دانم“ است.
افراد زیادی درباره قرار دادن یا ندادن رسته پاسخ ”نمی‌دانم“ بررسیهای مفیدی انجام دادهاند (کراسنیک 2002).
از دیدگاه عملی نباید راه آسانی برای پاسخگو از طریق رسته ”نمی‌دانم“ ایجاد کرد مگر آنکه این گزینه فوق‌العاده مهم باشند. دلیل قاطعی وجود ندارد که اگر این گزینه را به صراحت در پرسشنامه قرار دهیم کیفیت داده‌ها بهتر خواهد شد. تجربه نشان داده است که این نوع گزینه بی‌پاسخی سؤال را افزایش می‌دهد. اما پاسخگو همیشه باید بتواند که در صورت لزوم جواب ”نمی‌دانم“ را انتخاب کند. مثلاً در فرم مصاحبه یا در صفحه نمایشگر رایانه باید یک گزینه ”نمی‌دانم“ وجود داشته باشد هرچند که مصاحبه‌گر وقتی که گزینه‌های مختلف پاسخ را می‌خواند، این گزینه را نباید بخواند.
البته وقتی ”نمی‌دانم“ ارزش اطلاعاتی داشتهباشد،اینرستهبایدبه صراحت عرضه شود. مثلاً در واکنش به سؤالی درباره قصد رأی دادن، در این حالت، ”نمی‌دانم“ ارزش اطلاعاتی دارد و معرف یک داده گم شده نیست. همچنین در یک پرسشنامه خودتکمیل،بهتراست که رسته ”نمی‌دانم“ حذف شود، مگر آنکه ”نمی‌دانم“ جوابی با معنی باشد.
در ابتدای تکمیل پرسشنامه، میتوان پاسخگویان را مطمئن کرد که مجازند وقتی جواب سؤالی را نمی‌دانند به آن جواب ندهند. علاوه بر آرایش و قالب سؤال، دستورالعمل‌های روشن کمک می‌کنند که پاسخگو در فرایند پرسش و پاسخ به درستی راهنمایی شود. بنابراین دستورالعمل‌های کوتاه و روشن برای پاسخگو باید در جاهای مناسب از پرسشنامه، جای داده شود. این کار از داده‌های گم شده جلوگیری می‌کند. مثلاً وقتی پرسیده می شود چند فرزند دارد، ”صفر“ جوابی بامعناست. در اینحالت دستورالعمل‌ها باید به‌روشنی بیان کنند که شخص ”صفر“ را بنویسد و سؤال را جا نیندازد. اگر این دستورالعمل داده نشود بسیاری از پاسخگویان ممکن است از این سؤال بگذرند و تعداد خیلی زیادی مقدار گم شده در زمان کدگذاری و ویرایش به این سؤال نسبت داده شود. این گم شده‌ها مرتبط با جواب واقعی و آشکار است که تصادفی نیستند.