زمینه های فساد اقتصادی در مناقصه های دولتی و پروژه های سرمایه گذاری

دانلود پایان نامه

نسبت سازگاری 1/0 یا کمتر سازگاری در مقایسات را بیان می‌کند(مهرگان،1383،ص173-170).
2-9 مروری برتحقیقات گذشته
با وجود اینکه مناقصات دولتی تاریخچه ای به قدمت تاریخ دولت ها دارد ولی انجام مناقصات دولتی به شیوه جدید از زمان تدوین قانون محاسبات عمومی کشور در 15 خردادسال 1349 شروع می شود و از آن زمان تا کنون اگرچه ما شاهد تغیرات زیادی در قوانین معاملات دولتی بوده ایم ولی به ندرت شاهد تحقیقات دانشجویی در این زمینه بوده ایم شاید یکی از دلایل اصلی این مدعا این باشد که قوه مقننه به عنوان یکی از نهاد های کشور ما خود دایما به دنبال بهبود قوانین ،کاربردی و عملی نمودن و قابل کنترل بودن این قوانین است و انجام پیگیری ها توسط مجلس شورای اسلامی نیاز به تحقیقات در این زمینه را کمرنگ نموده است.
از طرف دیگر شاید به دلیل وجود نهادهای سیاسی و مسئولان قدرتمند قوه مجریه به عنوان تنها مجریان این قوانین و این که جریان خواهان داشتن آزادی عمل بیشتر در جهت انجام معاملات ،و مخالف هرگونه محدودیت در این زمینه بوده اند بهای زیادی به انجام این گونه تحقیقات داده نشده است . مضاف بر این که انجام اینگونه تحقیقات مشکلات وتنگناهای خاصی را برای محققین خود در بر داشته است و از طرف دیگر بررسی این فرایند و تجزیه و تحلیل آن علاوه بر دانش ،مستلزم تجربه کاری نیز می باشد.ولی با این حال گاه وبیگاه ما شاهد انجام تحقیقاتی هر چند جسته و گریخته و گاه توام با انتشار آمار هایی تاسف بار در این زمینه در رسانه ها ،مطبوعات و غیره به صورت مقاله ،طرح و غیره بوده ایم .
پایان نامه هایی که می توان به عنوان پیشینه پژوهش این تحقیق نام برد عبارتند ار:
“بررسی فرایند معاملات دولتی جهت اصلاح روش های اجرایی مناقصه ها ،به منظور کاهش زمان و هزینه در شرکت مخابرات استان قم”که توسط مصطفی طبیبیان تدوین گردیده است .در این پژوهش به بررسی عوامل اثرگذار بر هزینه بر بودن و زمان بر بودن مناقصه ها دولتی پرداخته و پیشنهاداتی را برای کاهش زمان و هزینه ناقصات ارایه نموده است.
آقای احسان اله اشتهاردیان(1385) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود در دانشگاه علم و صنعت در پژوهشی با عنوان”ارزیابی شاخص های پیش صلاحیت و انتخاب پیمانکار برتر در مناقصه”به ارزیابی و آسیب شناسی شاخص های پیش صلاحیت پیمانکاران در فرایند مناقصه پرداخته است. این پایان نامه بیان می دارد مشکلات مهم در طرح های عمرانی، مشکلات موجود در بخش اجراست ،که می تواند شامل اتلاف هزینه ،تاخیر در زمان تحویل و کیفیت های پایین باشد . قسمتی از این معضلات مربوط به ضعف پیمانکاران است بنابراین انتخاب پیمانکار شایسته می تواند قسمت اعظمی از این مشکلات را کاهش داد.
پایان نامه دیگری که مناقصه و مزایده را در حقوق اداری ایران بررسی کرده است،اثر آقای مجید رحیمی شهرمیرزادی (1380) است که به بررسی مفاهیم و تعاریف مزایده و مناقصه و انواع آن ،روش های انجام مناقصه ومزایده چگونگی انجام و برگزاری هر یک از مناقصات محدود یا عمومی و سپس روش های انتخاب استثنایی انتخای طرف معامله را بررسی کرده است. سپس به بررسی مناقصه عمده در طرح های عمرانی و نحوه تعیین برنده پرداخته است.
همچنین درباره شناسایی زمینه های فساد اقتصادی کارهای زیادی در داخل و خارج کشور انجام شده است تانزی و داوودی در مقالهفساد سرمایه گذاری دولتی و رشد بیان داشته اند:
“فساد، سرمایه گذاری دولتی و فساد و به ویژه فساد سیاسی اغلب با پروژه های سرمایه گذاری پیوند خورده است و با افزایش تعداد پروژه ها و تغییر در طراحی و پیچیدگی آن امکان شکل گیری فساد نیز افزایش می یابد”(Tanzi&davoodi,1997).
در مقاله” بررسی شاخص های فساد مالی در ایران و کشورهای برگزیده جهان، کمیابی نسبی فرصت های سیاسی یا اقتصاد ی و شبکه ها ی غیر رسمی ، سیاسی یا حکومت سایه را عوامل برجسته ای در پیدایش فساد مالی دانستند” (دادگر و نظری، 1388)
اما درمورد شناسایی زمینه های فساد اقتصادی در مناقصه های دولتی تاکنون مطالعه مستقل و روش مندی داخل کشور انجام نشده است، جز یک مورد که بدان پرداخته می شود.
حسن وفایی در مقاله ای با عنوان فساد مالی در پیمان کاری می نویسد:”پروژه های پیمانی و دولتی، فارغ از کم و کیف موضوع قرارداد، از مرحله توجیه ابتدایی وتصویب یا ابلاغ طرح تا انتخاب پیمانکار، اجرا و تحویل محصول تحت تأثیر عناصر وعوامل مختلف (داخلی و بیرون از قرارداد) هستند؛ ازجمله، عامل انسانی، تعیین شر ایط قرارداد، نیازهای فنی تازه و تغییر سلیقه، انتخاب پیمان کار ، نظارت بر مراحل قرارداد، تحویل پروژه، پروژه های دستوری، اعمال نفوذ، شرکت ها و نمایندگی های خارجی و … که هرکدام، به شکلی، خود می تواند زمینه ساز بروز فساد در قرارداد باشد”(وفایی،1384)
مؤسسه تحقیقاتی میچلسن در کاری تحقیقاتی، با عنوان فساد در تدارکات دولتی، فساد در خریدهای دولت را بررسی کرده است. محققان این مؤسسه، برای بیان و شناسایی زمینه های فساد در خریدهای دولتی، ابتدا پیچیدگی های مناقصه ها و سازوکارهای فساد را بررسی کرده و دراین باره معتقدند که خطر ایجاد فساد در مناقصه ها با توجه به مراحل گوناگون مناقصه، نوع قرارداد، درجه پیچیدگی اقتصاد و همچنین بخش مورد نظر اقتصادی متفاوت است. به نظر آن ها، مقدار پول درگیر، پیچیدگی فناوری، ضرورت و فوریت کسب کالا و همچنین اقتدار در میان مقامات مسئول عناصری مهم در شکل گیری فساد در خر یدهای دولتی اند. سپس در دو بخش جداگانه به بررسی زمینه های فساد اقتصادی در خریدهای دولتی می پردازند. ابتدا شیوع فساد از طریق نقض پنهان قوانین تدارکات را بررسی کرده و معتقدند که نقض قوانین ممکن است در مرحله ارسال دعوت نامه، تهیه فهرست کوتاه، انتخاب نوع فناوری، وجود اطلاعات محرمانه و سو ءاستفاده از آن و همچنین تغییر در مفاد قرارداد رخ بدهد. در بخش دیگر، به فساد از طریق انحراف مشروع در قواعد تدارکات پرداخته اند و به مواردی همچون توجیه ترک تشریفات مناقصه یا حالت ها ی اضطرار ی مرتبط می شود که، در آن ها، انحراف از قوانین آسان تر است. در پایان نیز راهکارهایی بر ای جلوگیری از بروز فساد را به این شرح بیان می کنند:
1. تشکیل واحدی مستقل از مسئولان برای انجام دادن خریدهای دولتی به شکل حرفه ای؛
2. شفاف سازی، گسترش فضای رقابتی . و اهمیت ساده سازی قوانین،
3. استفاده از قیمت های ب ین المللی و استاندارد شده ، 4 گسترش و تقویت تعهد سیاسی به مثابه مهم ترین جزء(Chr. Michelsen Institute / CM, 2002).
متجاک درمقاله مبارزه بافساددرتدارکات دولتی به بررسی اهمیت مناقصه وفرایندآن می پردازد.اومی گوید،”بایدبه ترکیب شفافیت، کارایی، به صرفه بودن، مسئولیت پذیری وپاسخگویی درنظام خریدهای دولتی توجه شود”(Matachak,2005).
به نظراو،چون خریدهای دولتی یکی اززمینه های کلیدی تعامل مالی بخش دولتی وخصوصی است ،درصدرفعالیت های فسادآمیزورشوه آلودقرارمی گیرند.اوروندخریدهای دولتی رادرسه مرحله خلاصه می کندووجودفساددرهرمرحله رابشرح زیرتوضیح می دهد:
1-برنامه ریزی وبودجه ریزی :دراین مرحله نوع کالای موردنیازومقدارآن که ممکن است منشاء فسادباشد،تعیین می شود،به طوری که مجریان می توانندبادریافت رشوه کالایی راانتخاب کنندکه مورداحتیاج نیست یامقدارآن رابیش ازنیازبرآورده کنند.
2-درخواست تدارکات :این مرحله شامل تدوین درخواست ،اسنادمناقصه وارزیابی است.دراین مرحله ،معیارهای ارزیابی ممکن است به نفع فردیاجریان خاصی نوشته شود،همچنین امکان دارددراین مرحله شرایط مناقصه محدودایجادشودیاترک تشریفات مناقصه رخ دهد.