فعالیت های ترویجی و صادرات غیر نفتی

دانلود پایان نامه

1-2-5-1 مرحله ناپلیوس
اولین مرحله لاروی بعد از تخم‌گشایی ناپلیوس نام دارد که خود شامل شش زیر مرحله است در این مرحله لارو پنج مرحله پوست‌اندازی دارد و بعد از پوست‌اندازی ششم وارد مرحله بعدی لاروی می‌شود. اندازه ناپلیوس‌ها بین 32/0-28/0 میلی‌متر است و بدن آن‌ها یک قطعه‌ای است. ناپلی‌ها دارای سه زوج زائده است زوج اول جلوی دهان قرار دارد و بعدا تبدیل به آنتنول می‌شود. زوج دوم در کنار دهان قرار دارد و در حیوان بالغ تبدیل به آنتن می‌شود. زوج سوم زوائد که تبدیل به آرواره‌های پایینی می‌شود (Wyban and Sweeney, 1991). ناپلیوس بعد از خروج از تخم به مدت 4-3 دقیقه ساکن است سپس به‌صورت پراکنده حرکاتی از خود نشان می‌دهد. بعد از 20 دقیقه حرکات آن تند می‌شود و نسبت به نور واکنش نشان می‌دهد. ناپلیوس فاقد حفره دهانی و مخرج است و برای تغذیه از باقی‌مانده زرده استفاده می‌کند. در زیرمرحله‌های ناپلی، پوست‌اندازی مکرر و افزایش طول، افزایش تعداد مویچه‌ها بر روی اندام، افزایش دوشاخه شدن قسمت انتهایی و تکامل زوائد شکمیصورت می‌گیرد. در پایان این مرحله طول ناپلی تقریبا 500 میکرون است. پوست‌اندازی ششم و ورود به مرحله بعدی یعنی پروتوزوآ 36-30 ساعت بعد صورت می‌گیرد. در پایان این مرحله تعداد زوائد لارو به هفت زوج می‌رسد (شکوری، 1373).
1-2-5-2 مرحله پروتوزوآ
در این مرحله سه بار پوست‌اندازی می‌کند. بعد از پوست‌اندازی سوم که حدودا 6 روز به‌طول می‌انجامد لارو از این مرحله عبور می‌کند. یکی از مهم‌ترین مسائل مورد توجه در این مرحله، شروع تغذیه میگو است رفتار شنای میگو دچار تغییراتی می‌شود و میگو شنای ممتد پیدا می‌کند و بدین وسیله به جستجوی غذا می‌پردازد. نوزاد میگو در این مرحله قادر است از ذرات غذایی معلق و پلانکتون‌های موجود در آب که اندازه آن‌ها بین 30-3 میکرون است، تغذیه کند (نیامیمندی و همکاران، 1388). اولین مرحله پروتوزوآ که 1 Z نام دارد، فاقد چشم مرکب است و در خاتمه مرحله1Z، چشم مرکب پدیدار می‌شود. همچنین در این مرحله نیمه انتهایی بدن که بعدا به بخش شکم تبدیل خواهد شد، به‌صورت 6 قطعه‌ای، کاملا دراز، استوانه‌ای و باریک است و فاقد پوسته سخت خارجی می‌باشد. تلسون در این مرحله کاملا رشد کرده و بدن قابل تفکیک به دو بخش اصلی است. در مرحله2 Z چشم ها کاملا برجسته می‌شود و بر روی پایه‌های چشمیقابل تشخیص است. روستروم رشد می‌کند که در قسمت جلوی کاراپاس قابل مشاهده است (Tabb et al., 1972).
1-2-5-3 مایسیس
نوزاد میگو پس از پوست‌اندازی نهم خود وارد این مرحله می‌شود. در این مرحله نوزاد میگو کم‌کم حرکت به سمت کف و بستر را شروع می‌کند. در محیط طبیعی مایسیس از زئوپلانکتون‌ها تغذیه می‌کند. این مرحله دارای سه زیرمرحله است و حدودا سه روز به طول می‌انجامد. در آخرین زیرمرحله پاهای شنا کاملا رشد یافته و بند‌بند می‌شود و گاهی لاروها در این مرحله کاملا در بستر ساکن می‌شوند (شکوری، 1373).
1-2-5-4 مرحله پست‌لاروی (پس نوزادی)
نوزاد میگو در این مرحله به شکل موجود بالغ است. اگر چه هنوز اندازه آن کوچک است مرحله پلانکتونی چرخه زندگی آن به اتمام رسیده است و طی حرکات مهاجرتی خود به آب‌های کم عمق ساحلی رسیده است. از غذاهای جانوری مانند روتیفر، ناپلی آرتمیا و سایر پلانکتون‌های جانوری استفاده می‌کند. تعیین مراحل پست‌لاروی براساس روزهایی که نوزاد میگو در این مرحله سپری می‌کند، تعیین می‌شود. نوزاد پست‌لارو قابلیت تحمل شرایط نامناسب محیطی را دارد و به همین دلیل نوسانات شوری و دما موجود در زیستگاه های ساحلی را به راحتی پشت سر می‌گذارد. در ادامه مراحل تکاملی و زمانی که بچه میگو کاملا به والدین خود شبیه شد، وارد مرحله جوانی می‌شود (Kong and Wiliam, 1988). در این مرحله بچه میگوها به‌صورت توده‌های بزرگ، حرکت به سمت دهانه خورها و خلیج را شروع کرده و به سمت مناطق عمیق تر بر‌می‌گردند. در انتهای این مسیر مهاجرتی میگوها به مرحله پیش بلوغ می‌رسند. در مرحله جوانی فرمول دندانی روستروم کامل می‌شود و بچه میگو تمام خصوصیات میگوی بالغ به غیر از اندام های تناسلی را دارد و میگوی بالغ پس از جفت‌گیری و تخم‌ریزی مناطق عمیق یک چرخه جدید زیستی را پایه‌گذاری می‌کند. بقیه مراحل زندگی میگو در این مناطق سپری می‌شود.
1-2-5-5 سایر مراحل زندگی
به دنبال مرحله پست‌لاروی مرحله نوجوانی آغاز می‌گردد. میگوهای نوجوان یا به عبارتی بچه میگو‌ها کاملا کفزی می‌باشند و از مواد‌غذایی با منشا جانوری، نظیر لارو ماهیان، سخت‌پوستان و نرمتنان کوچک و غیره تغذیه نمایند. معمولا میگوهای پنائیده از مرحله 6PL کاملا کفزی هستند. بر طبق نظر Motoh (1981) با کامل شدن دستگاه آبششی عنوان میگوی نوجوان را می‌توان به‌کار گرفت. در صورت مناسب بودن شرایط، میگوهای نوجوان رشد نموده و اندام‌های مختلف، شکل معمول خود را می‌یابند. ظهور اندام‌های تناسلی خارجی مشخصه ورود میگو به مرحله بلوغ اولیه (Adolscent) است که ممکن است تا چهار ماه به طول انجامد.
پس از این دوره، شروع رشد و توسعه غدد تناسلی معرف ورود میگو به مرحله پیش از بلوغ (Subadult) می‌باشند. در این مرحله نرهایی که غدد تناسلی آن‌ها رسیده است و آمادگی جفت‌گیری را دارند با ماده‌هایی که تخمدان‌های آن‌ها رسیده و یا هنوز نارس می‌باشند، جفت‌گیری می‌کنند. مرحله بلوغ (Adult) مرحله‌ای است که میگو آمادگی کامل را برای تولید مثل دارد (Tseng, 1989)، لذا برای نرها بلوغ هنگامی روی می‌دهد که با جانور ماده جفت‌گیری می‌کنند اما برای ماده‌ها بلوغ با تخم‌ریزی همزمان است.
1-2-6 دستگاه تولید مثل
در بیشتر گونه‌ها، جنس نر و ماده از هم جدا هستند. در خانواده پنائیده، همه میگوها از ابتدا جنسیت مشخصی دارند. دستگاه تولید‌مثل ماده شامل تخمدان‌ها، مجرای تخمک‌بر، منفذ و قسمت خارجی دستگاه تناسلی یا تلیکوم می‌باشد. بر اساس شکل تلیکوم، میگوهای پنائیده به دو گروه تلیکوم باز و تلیکوم بسته تقسیم می‌شوند. وظیفه تلیکوم نگهداری اسپرماتوفورهایی است که حین عمل جفت‌گیری از میگوی نر به میگوی ماده منتقل شده است. دستگاه تولید مثل نر شامل یک جفت بیضه، لوله های اسپرم بر، آمپول انتهایی و قسمت خارجی دستگاه تناسلی یا پتاسما می‌باشد (نیامیمندی و همکاران، 1388) .
1-2-7 اهمیت آبزی پروری
آبزی‌پروری علم پرورش انواع آبزیان شامل ماهیان، دوزیستان، سخت‌پوستان و گیاهان آبزی تحت شرایط کنترل شده می‌باشد و پرورش ماهی شاخه‌ای از این علم است (Swetha et al., 2011). در‌واقع آبزی‌پروری عبارت از پرورش انواع مختلف آبزیان جانوری و گیاهی در محیط های آبی می‌باشد. به‌طور کلی می‌توان گفت که آبزی‌پروری شامل پرورش و تولید انواع آبزیان خوراکی، زینتی، دارویی و صنعتی در آب‌های شور، نیمه شور، و شیرین است. معمولا به پرورش آبزیان در آب دریا آبزی‌پروری دریایی گفته می‌شود.
آبزی‌پروری یکی از ساده ترین و اقتصادی ترین راه‌ های تولید پروتئین حیوانی است، زیرا می‌دانیم که به رغم وجود آب کافی در برخی از مناطق کشور، کیفیت زمین و خاک به گونه ای است که برای کشاورزی مناسب نیست. بهره‌گیری از بسیاری از این زمین‌ها، برای آبزی‌پروری، عملی است. میزان تبدیل غذا به گوشت در آبزیان به مراتب بیشتر از سایر جانوران پرورشی است. آبزیان پرورشی جزء جانوران خونسرد هستند که درجه حرارت بدن آن‌ها تابع گرمای محیط است و برخلاف پرندگان و پستانداران، نیازی به صرف انرژی برای ثابت نگه‌داشتن درجه حرارت بدن خود ندارند. در واقع آبزیان در مقایسه با دام و طیور، مقدار بیشتری غذای مصرفی خود را می‌توانند تبدیل به گوشت کنند. برخی از آبزیان پرورشی می‌توانند برای تامین نیازهای غذایی خود از مواد آلی پوسیده، مازاد غذایی انسان، و از همه مهم‌تر، تک سلولی‌های گیاهی و جانوران ریز آبی استفاده کنند. تولید تک سلولی‌های گیاهی (فیتوپلانکتون ها)، و جانوران ریز آبی (زئوپلانکتون ها) به راحتی از طریق دادن کود حیوانی یا کود آلی به آب انجام می‌گیرد (Jones et al., 1997).
بسیاری از منابع غذایی که در حال حاضر، به دلایلی نمی‌توانند مورد مصرف غذایی آبزیان یک منطقه قرار گیرند، می‌توانند برای تولید برخی از آبزیان پرورشی مصرف شوند. برای مثال از پلانکتون‌های گیاهی مناطق جزر‌و‌مدی دریاهای جنوب می‌توان برای پرورش انواع مناسب صدف‌های پرورشی استفاده کرد. در بسیاری از موارد در پرورش آبزیان، می‌توان از آب به‌صورت عبوری استفاده کرد، بدون اینکه افت چشم‌گیری در میزان آن ایجاد شود. برای مثال برای پرورش انواع ماهی‌های سرد آبی مثل ماهی قزل آلا، از آب به‌صورت عبوری استفاده می‌شود و پس از گذشتن از کانال‌‌های پرورشی، می‌توان از آن برای کشاورزی استفاده کرد. بدیهی است که چنین آبی، با‌توجه به مواد غذایی که از طریق مواد دفعی ماهی‌ها به آن افزوده می‌شود، و یا مازاد مواد غذایی آن، برای کشاورزی مناسب‌تر است، اگر چه ممکن است برای مصارف انسانی و یا صنعتی نامناسب بوده و نیاز به پالایش داشته باشد.
میزان بهره‌برداری از آبزیان پرورشی در واحد سطح معمولا از تولیدات کشاورزی بیشتر است. در هر هکتار استخر آبزیان گرم آبی با‌توجه به مدیریت مناسب می‌توان سالانه سه تا شش تن برداشت نمود. برای ماهیان سرد‌آبی این مقدار ممکن است 10 تا 15 کیلوگرم در متر مربع باشد. پروتئین آبزیان در مقایسه با سایر پروتئین‌های حیوانی، پر ارزش‌تر، مفید‌تر و قابل هضم‌تر است. بسیاری از منابع آبی وجود دارند که بلا‌استفاده مانده‌اند و از آن‌ها می‌توان برای تولید ماهی یا سایر آبزیان استفاده کرد، بدون اینکه تغییر کمی یا کیفی چشم‌گیری در آن‌ها به‌وجود آید (Halwart, 2005). در سطح کشور به‌خصوص در استان‌های شمالی تعداد آبگیرهایی که از آن‌ها استفاده‌های غیر از برداشت آب برای کشاورزی صورت نمی‌گیرد فراوان‌اند.
تولید و تامین قسمتی از نیازهای پروتئینی، بازسازی و افزایش ذخایر آبزیان ارزشمند دریایی و رودخانه ای، معرفی و آوردن گونه‌های مناسب پرورشی از سایر کشورها و یا نقل وانتقال گونه‌های موجود از محلی به محل دیگر برای پرورش، تولید ماهی و سایر آبزیان برای نگهداری در آکواریوم، تولید غذای زنده برای آبزیان پرورشی با ارزش از اهداف آبزی‌پروری می‌باشند. بنابراین برای پاسخگویی به تقاضای روز‌افزون نیازمند توجه به آبزی‌پروری و تولید ماهی در شرایط کنترل شده می‌باشیم ( Naessens et al., 1997).
جامعه جهانی از بعد دیگری نیز به اهمیت تولید و مصرف آبزیان پی برده و آن بحث کیفیت مناسب ماهی نسبت به سایر فراورده‌هاست. ماهی موجودی خونسرد است که از این لحاظ دارای کمترین عوامل بیماری‌زای مشترک با انسان می‌باشد، به‌هیمن دلیل و نیز سایر مزایای موجود از شعار ماهی غذای سلامتی به‌عنوان یک شعار جهانی استفاده می‌شود. لذا گرایش شدیدی در ارتباط با مصرف آبزیان در جامعه جهانی دیده می‌شود که می‌بایست همگام با آن تولید را نیز افزایش داد (بابا مخیر، 1389). جایگاه ویژه پروتئین و چربی آبزیان در تغذیه و سلامت انسان، نگرش عمیقی را به موضوع آبزیان به‌وجود آورده است. تغذیه در آبزی‌پروری از اهمیت زیادی برخوردار است چون نزدیک به 60% از هزینه های تولید آبزیان را تشکیل می‌دهد (آذری تاکامی، 1383).
آبزی‌پروری در جهان به‌شدت تحت تاثیر تولید در منطقه آسیا و اقیانوس آرام قرار دارد. تولید آبزیان در ایران رو به افزایش است (آذری و همکاران، 1391) به‌طوری که از 3219 تن در سال 1978 به 207353 تن در سال 2009 رسیده است. که از این مقدار در سال 2009، 5128 تن مربوط به میگو است (Fao, 2010). صنعت صید و صیادی به حداکثر ظرفیت تولید رسیده و پاسخگوی تقاضای جمعیت رو به افزایش جهانی نمی‌باشد. صاحب نظران علوم بهره‌برداری از ذخایر آبزی به این نتیجه رسیده‌اند که تنها راه افزایش تولیدات شیلاتی و توسعه پایدار صنعت تکثیر‌و‌پرورش آبزیان می‌باشد همچنین از اهداف اصلی توسعه پرورش آبزیان به‌ویژه میگو می‌توان تامین نیاز جامعه نسبت به این منبع ارزشمند پروتئینی دانست ( آذری و همکاران، 1391).
جمعیت جهان رو به ازدیاد است و هر روز نیازمند غذای بیشتری برای همه اقشار مختلف مردم جهان هستیم. غذای بیشتر و با کیفیت‌تر نیازمند برنامه‌ریزی دقیق‌تر و استفاده بهینه از منابع طبیعی موجود است. این موضوع هم اکنون به‌عنوان بحث علمیاکثر مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی جهان قرار دارد که چگونه می‌توان غذای کافی برای جمعیت جهانی را در آینده نزدیک تامین کرد (Fao, 2010). راهکارهای مختلفی برای تولید غذا در جهان وجود دارد اما آنچه که می‌تواند امنیت غذایی را با اهمیت‌تر نشان دهد، پروتئین مورد نیاز یا به عبارت دیگر اسیدهای آمینه ضروری برای بدن انسان است که معمولا بیشتر در غذاهای جانوری یافت می‌شود (Wouters, 2001). در بین اقلام غذایی، آبزیان دارای اهمیت ویژه‌ای در مقوله امنیت غذایی است. به‌طوری که در حال حاضر بخش مهمیاز امنیت غذای جهان به‌خصوص در سواحل و کشورهای در حال توسعه به عهده آبزیان است (فرهنگی و شکوه سلجوقی، 1391).
آبزیان به‌عنوان یک منبع بزرگ تامین غذایی و دارای پروتئین‌های ضروری حیوانی به‌شمار می‌روند. آبزیان توانسته اند عملا بیش از ۲۵ درصد پروتئین حیوانی جهان را تأمین کنند. جمعیتی در حدود یک میلیارد و ۲۵۰ میلیون در ۳۹ کشور جهان با استفاده از غذای آبزیان زنده هستند (Boonyaratpalin et al., 1980). ماهی به‌تنهایی بیش از۵۰ درصد پروتئین ۴۰۰ میلیون نفرانسان در کشورهای فقیر آفریقایی و جنوب شرقی آسیا را تأمین می‌کند. نتایج تحقیقات در توسعه آبزی‌پروری جهانی و به‌خصوص افزایش جمعیت و میزان مصرف سرانه غذا و آبزیان برای انسان بسیار مهم است. به‌طوریکه میزان مصرف آبزیان از 7/0 کیلوگرم در سال ۱۹۷۰ میلادی به 8/7 کیلوگرم به ازای هر نفر در سال ۲۰۰۸ میلادی رسیـد که نـرخ رشد افزایشی سالانه ۶/۶ درصد را نشان میداد (فائو، 2010). تامین امنیت غذایی موضوع مهمی بوده که اغلب متخصصان در حال بررسی راهکارهای اجرایی به منظور افزایش آن هستند (عبداله بیگی و میرحیدری، 1387). صید و صیادی که به‌عنوان یک حرفه قدیمیتامین‌کننده آبزیان مورد نیاز بشر بوده، در سالیان اخیر با رکود زیادی در سطح جهان روبه‌رو بوده است، اما آبزی‌پروری در دو دهه گذشته با رشد مناسبی در سطح جهان روبرو بوده و عملا توانسته است که این میزان کاهش را جبران و حتی موجب بهبود شرایط تولید آبزیان در جهان شود. اما در سالیان آینده مشکلات فراوانی بر سر راه تامین غذا برای انسان وجود دارد که نیازمند پیدا کردن راهکارهای اساسی است.
مجموع میزان صید و آبزی‌پروری در جهان حدود ۱۴۲ میلیون تن در سال ۲۰۰۸ میلادی بوده است که از این میزان ۱۱۵ میلیون تن به‌عنوان غذا مصرف شده و میانگین میزان مصرف غذایی هر انسان به‌طور متوسط ۱۷ کیلوگرم در سطح جهان بوده است (Fao, 2010). آبزی‌پروری ۴۶ درصد از مجموع تولیدات آبزیان را در سال ۲۰۰۸ میلادی عهده دار بوده است. در‌حالی که در سال ۲۰۰۶ میلادی این میزان فقط ۴۳ درصد بوده است مجموع تولیدات غذایی آبزیان از آبزی‌پروری شامل ماهی‌، سخت‌پوستان، نرم‌تنان و انواع صدف‌ها حدود ۵/۵۲ میلیون تن در سال ۲۰۰۸ میلادی بوده است. همچنین آبزی‌پروری ۹/۵۹ درصد از آبزیان آب شیرین را تولید می‌کند، همچنـین ۳/۳۲ درصد از مجـمـوع آبزیـان دریایی را هم تولیـد کرده که در خصـوص سخت‌پوستان ۳/۷۳ درصد از مجموع تولیدات جهانی را در سال ۲۰۰۸ میلادی به خود اختصاص داده است. در این‌خصوص میگوی گونه وانامی، بیشترین میزان تولید میگو در مزارع کشورهای چین، تایلند، اندونزی و ویتنام را داشته است (عبدالله بیگی و میرحیدری، 1387).
براساس آمار و اطلاعات مستند منتشر شده در سطح جهان در ۲۰ سال گذشته آبزی‌پروری دارای بیشترین میزان سرعت رشد در بخش کشاورزی جهان بوده و در سال‌های اخیر موفق شده است بخش عمده ای از تولیدات آبزیان جهان از حرفه آبزی‌پروری تامین شود. در این‌خصوص آبزی‌پروری در قاره آسیا موفق‌تر از سایر مناطق دیگر بوده است (Halwart, 2005). در کشور ما هم پتانسیل ها و فرصت های زیادی برای توسعه آبزی‌پروری با هدف تولید غذا و تنوع غذایی و همچنین بهبود امنیت غذایی در کشور یا صادرات غیر نفتی و ارز‌آوری و از همه مهم‌تر ایجاد اشتغال از نوع مولد به‌صورت مستقیم و غیر‌مستقیم وجود دارد و فقط این موضوعات بخشی از دستاوردهای آبزی‌پروری است. استفاده و به‌کارگیری صحیح منابع طبیعی کشور همانند زمین، آب و نهاده‌های اولیه تولید شامل غذا، لارو ماهی و انواع آبزیان وکود‌دهی یا سایر موارد جانبی می‌تواند منجر به تولید غذا برای کشور شود.
آبزی‌پروری در دو دهه اخیر رشد زیادی را در میان بخش های تولید غذا به خود اختصاص داده است و منبعی است که می‌تواند بیشترین انگیزش را برای فقر‌زدایی داشته باشد. افزایش میزان تولیدات آبزی‌پروری در کشور می‌تواند علاوه بر صادرات و ارز‌آوری برای کشور و ایجاد اشتغال میزان مصرف مورد نیاز را بالا برده و لذا سهم سرانه هر نفر در کشور افزایش یابد و البته برای افزایش مصرف نیاز به برخی فعالیت های ترویجی هم دارد (ارجمندی و همکاران، 1385).