پایان نامه با موضوع حفظ کرامت انسانی و روابط اجتماعی

دانلود پایان نامه

2-4-3- بیزاری از عیب جویی
فیض کاشانی در شناسایی عناصر ضعف و سستی در شخصیت انسانی و روابط اجتماعی، بیش از هر عامل دیگر به عنصر عیب جویی پرداخته است. فیض ضعف و عیب جویی را از ویژگی‌های فسق در جامعه دانسته است.
یکدیگر را عیب می‌جویند خلقان در لباس ور نباشد عیب بشمارند خلقان در لباس
هر کسی عیبی که دارد می‌کند پنهان ز خلق عیب جان را در سکوت و عیب ابدان در لباس
عیب جویان از سکوت کس برون آرند عیب وز لباسش هم برون آرند پنهان در لباس
تا به یکدیگر نشستند این گروه عیب جو آن از این بی پرده جوید عیب و این زان در لباس
فاسقان بی پرده می‌گویند عیب یکدیگر صالحان گویند عیب اهل ایمان در لباس
یوسفان از دست گرگان گَر درون چَه روند پوستین یوسفان درّند گرگان در لباس
آن که را عاجز شوند از جستن عیب صریح صد فسون آرند تا بندند بهتان در لباس
از هنر آن کس که عاری باشد او را چاره نیست غیر آن گو عیب بندد بر نکویان در لباس
(فیض کاشانی ،1390: 244)
یکی از مقوله‌های بسیار مهم در مبانی عرفان حفظ کرامت انسانی است ولی متأسفانه افرادی هستند که با عیب جویی‌ها شخصیت انسانی را لکه دار می‌کنند .
فیض در ابیات فوق به این مهم اشاره می‌کند.
افراد پست به عیب جویی یکدیگر می‌پردازند هر چند هر کس تلاش می‌کند عیوب باطن را در سکوت و عیوب ظاهر را در لباس پنهان کند. متأسفانه این افراد مریض که اهل فسق و فجور هستند به پرده دری می‌پردازند و عیوب افراد را آشکار می‌کنند. در این میان اگر افراد پاک و سالمی همچون یوسف نیز از دست افراد درنده خو در چاه روند به دروغ هم که شده گرگان لباس آن‌ها را به جای پوست پاره می‌کنند.
در این بیت تلمیح به داستان حضرت یوسف (ع) در قرآن کریم دارد. علی رغم این که یوسف را گرگ پاره نکرده بود برادران او به دروغ لباس‌های او را پاره و خونین کردند و نزد پدرشان بردند. در نهایت آن کسی را که ناتوان شوند از اینکه به طور آشکار عیب جویی‌اش نمایند با صد مکر و حیله تلاش می‌کنند به آن تهمت بزنند. به طور قطع کسانی که از هنر بی بهره هستند برای‌شان جز این چاره نیست تا عیب برای افراد خوب بسازند . فیض با تأکید بر شرم آور بودن و پستی صفت عیب جویی، این چنین از دَرِ اندرز درآمده و می‌گوید:
گر عیب نهان کس نجویی چه شود دنبال عیوب کس نپویی چه شود
هر کس بدی و نیکی‌ای می‌دارد نیکی گویی بدی نگویی چه شود
(فیض کاشانی ، 1381: 1/445)
علاوه بر ان، فیض در جای دیگری عیب‌ جویی را از بی هنری انسان دانسته و در این ارتباط می‌سراید:
عیب جویی مکن که جستن عیب آن کند کو هنر نمی‌دارد
(همان : 282)
و در جای دیگر می‌سراید:
در وعظ مگر آنچه نه خود می‌کنی آن را یا روی سخن گاه مواعظ به خود آور