پایان نامه با موضوع زین العابدین و تظاهر گرایی

دانلود پایان نامه

2-4-2- مبارزه با نفاق، ریا و تظاهر گرایی
با مرور اشعار دیوان فیض و بررسی مؤلفه‌های آسیب‌زایی شخصیت انسانی مشخص می‌گردد آنچه بیش از هر عنصر دیگری علامۀ فیض را آزرده نموده ، عنصر ریا، نفاق و تظاهر گرایی به ویژه در حوزۀ دینی است.
علامۀ فیض در جای جای دیوان عرفانی خود به نقش مخرّب تظاهر و ریا تأکید نموده است. در ذیل به نمونه‌هایی از اشعار اشاره می‌گردد.
درونشان پر نفاق و کین برون زین العابدین به باطن دشمن جان و به ظاهر دوست جانی
به قول و دعوی و صورت خیار اهل اسلامند به فعل و معنی و سیرت یهود و گبر نصرانی
همه یاران دعا خوانند در ظاهر به یکدیگر ولی تا قتل همراهند، بهر هیچ پنهانی
به یکدیگر چو بنشینند جز غیبت اگر کاری بودشان جستن عیب است بهر مجلس ثانی
به مجلس در کنند اظهار مهر و دوستی با هم ولی آن یکدم صحبت چو زندانست و زندانی
پر از رشکند و کبر و حرص هم از بغض یکدیگر دروغ و حیله و مکر و خیانت، جهل و نادانی
(فیض کاشانی ، 1381: 1/414)
با مطالعه‌ی اشعار دیوان فیض در می‌یابیم یکی از شاخص‌های فکری ایشان مبارزه با عنصر ریا و نفاق و تظاهر گرایی در حوزه‌ی دین است. نفاق و تظاهر گرایی در مبانی دینی ما ، قرآن و سنت امری زشت و ناپسند است و بر دوری کردن از آن تأکید شده است. متأسفانه در جامعه‌ی انسانی افرادی زندگی می‌کنند که باطن آن‌ها پر از نفاق و دو رویی است، یعنی باطن آن‌ها مملو از کین و عداوت است اما ظاهر آن‌ها به زینت دین داری آراسته شده است. بر حسب گفتار و ادعاهاشان به ظاهر مسلمانند اما در عمل و باطن مثل یهود و زرتشت و مسیحی هستند.
اینان در مجالس ادعای دوستی و رفاقت می‌کنند ولی آن لحظه‌ی دوستی چون با تظاهر و ریا همراه است انگار در زندان به سر می‌برند.
اینان پر از حسادت و غرور و طمع نسبت به یکدیگر هستند و به علت جهل و نادانی اهل دروغ و مکر و حیله هستند.
در جای دیگر به نقش فاسد کنندۀ نفاق می‌پردازد:
این فقیهان که به ظاهر همه اخوان همند گر به باطن نگری دشمن ایمان همند
جگر خویش و دل هم ز حسد می‌خایند پوستین بره پوشیده و گرگان همند
تا که باشند در اقلیم ریاست کامل در شکست هم و جوینده نقصان همند
واعظان گر چه بلیغند و سخن دان لیکن گفتن و کردن این قوم کجا آنِ همند
آه از این صومعه داران تهی از اخلاص کز حسد رهزن اخلاص مریدان همند
(فیض کاشانی ،1390: 135)
یکی از مبانی مهم عرفان صداقت و دوری از هر گونه نفاق و دورویی است و فیض به آن اشاره می‌کند و از آن بیزار است. متأسفانه گاهی این صفت نا پسند در فقهای دین و واعظان نیز سرایت می‌کند که آثاری سوء و جبران ناپذیر بر حوزه‌ی دین می‌گذارد .
فیض در ابیات فوق می‌فرماید این فقیهان که در ظاهر برادر هم هستند اگر به باطن این‌ها نگاه کنیم دشمن ایمان هم هستند .اینان دل خود را به خاطر حسادتی که به هم دارند مجروح می‌کنند و در واقع در پوستین بره هستند ولی نسبت به هم مانند گرگ درنده خو هستند .
تا زمانی که دارای ریاست و موقعیتی هستند به فکر مقابله‌ی به هم اند و عیوب یکدیگر را به رخ می‌کشند. واعظان هر چند نیز اهل وعظ و سخن هستند ، دیگران را نصیحت می‌کنند ولی خود این‌ها بهره‌ای از سخنانشان نمی‌برند . فریاد از این متعبدان بی ایمان که از حسادت ، ایمان و پاکی خود را مورد تعرض قرار می‌دهند.