پایان نامه با موضوع فرهنگ اسلامی و عرفان و تصوف

دانلود پایان نامه

درآمد
از زمانی که خورشید تابناک مقدس اسلام ، با معارف و مفاهیم بلندش که چیزی جز انوار الهی نبود تمام جهان ظلمانی را روشن ساخت، مسلمانان فکور و اندیشمند و جویای کمال انسانی کام خود را از چشمه‌ی زلال دانش و معرفت سیراب نمود و همگان را بر آن داشت که از جوانب و زوایای گوناگون ، در باب توحید ، شناخت حق و راه‌های وصول به حقیقت مطلق به غایت و نهایت وجود بیندیشند. بدینروی از حق تعالی و قرآن کریم و احادیث و اقوال و سیرهی نبوی و پیشوایان دین کمک گرفتند تا اندیشه‌ی عالی خداشناسی و سیر و سلوک و طریق معرفت را رشد داده و آن را به صورت مکتبی بزرگ و ارزشمند در آوردند. این اندیشه‌ی تابناک و این سیر و سلوک یک مکتب فکری و علمی استواری را ایجاد کرد که آن را عرفان نامیدند و راه و رسم طریقت را تصوف نامیدند .صوفیان و عارفان دانشمند ایرانی با استفاده از علوم و معارف اسلامی ، قرآن و احادیث عرفان و تصوف را تدوین کردند. نهایتاً آن‌ها توانستند در نظم و نثر فارسی ، شاهکارهای علمی ، ادبی و عرفانی خلق نمایند که در این جهان بی نظیر است «ازجمله تربیت یافتگان سده قرن دهم هجری که تا پاره‌ای از سده یازدهم می‌زیسته و هر یک به نوعی از زلال معرفت عرفان سیراب بودند مانند شیخ بهاء الدین عاملی و چند تن دیگر که بی درنگ بعد از این دسته آمدند مانند ملا محمد تقی مجلسی و ملا محسن فیض کاشانی»(صفا ، 1366 : 204).
تاریخچه تصوف و عرفان
با توجه به بررسی‌های به عمل آمده ، بعضی اعتقاد دارند اصطلاح صوفی مربوط به آغاز قرن دوم هجری است. نخستین کسی که به عنوان صوفی مشهور بوده ابو هاشم صوفی
(متوفی150 ه.ق.) که معاصر با صوفیان ثوری ( متوفی 161 ه.ق .) و ابراهیم ادهم (متوفی 162 ه.ق. ) بوده است. بعضی نیز اعتقاد دارند مربوط به زمان حسن بصری است واو نخستین کسی است که کلمه صوفی را بکاربرده است.
ابن جوزی گوید: «در زمان رسول اکرم کسانی که به اسلامی می‌گرویدند ( مسلمان و مؤمن ) می‌گفتند و پس از آن کسانی که به زهد و عبادت شهرتی به سزا می‌یافتند ( زاهد و عابد ) نامیده می‌شدند ، اما بعدها جماعتی پیدا شدند که به کلی از دنیا اعراض کردند و همه‌ی وقت خود را صرف عبادت حق و انزوای از خلق نمودند ، و گفتند اول کسی که خود را وقف عبادت کرد و در خانه کعبه مجاور شد ( عوث ابن مر ) که صوفه نامیده شد» ( گوهرین ، 1367 : 7).
«طبق روایات و احادیث پشمینه پوشی روش رسول اکرم(ص) و پیشوایان دین بوده است.
از امام جعفر صادق (ع) روایت کرده‌اند که آن حضرت فرمودند : پدرم و علی ابن الحسین (ع) در نماز ، لباس خشن می‌پوشیدند و ما نیز چنین می‌کنیم» (سجادی ، 1389 : 3-2). «جنید که یکی از عرفای مشهور است برای صوفی هشت خصلت ذکر می‌کند. او می‌گوید: صوفی باید اهل سخا ، رضا ، صبر ، اشاره ، غربت ، پوشش پشمی ، سیاحت و فقر باشد و کسی که این خصوصیت را داشته باشد پیرو سخای ابراهیم ، رضای اسحاق ،صبر ایوب ، اشاره‌ی زکریا ، غربت یحیی ، لباس پشمی موسی ، سیاحت عیسی ، و فقر محمد (ص) است» (همان:5).
مبانی تصوف و عرفان اسلامی ، از بعد نظری قرآن مجید و احادیث نبوی و اقوال پیشوایان دین و مشایخ می‌باشد و از بعد عملی سیرۀ رسول الله و اصحاب و یاران او و رفتار ائمه (ع) است. ملا محسن فیض کاشانی با توجه به پیروی از عقاید ملاصدرا و اثر پذیری از فلسفه‌ی اشراق به عرفان و مقامات تصوف نیز توجه دارد ؛ و از رعایت اصول دین و اجرای دستورات مذهبی غافل نیست. «او در همه حال به تقوی و خویشتن داری و ترک دنیا پرداخته و به اموری که در جهان دیگر موجب رستگاری اوست اهمیت ویژه قائل است» (شجری ، 1387 : 12-11).

مطلب مشابه :  پایان نامه درباره فعالیت های بازرگانی و برنامه های آموزشی

تفاوت تصوف و عرفان
عارف صوفی مترادف هم می‌آیند ولی از جهت معنی و اصطلاح تفاوت‌هایی دارند. تصوف به معنی روش و طریقه‌ی زاهدانه است و بر این اساس یعنی مبانی شرع و تزکیه‌ی نفس و دوری از دنیا ، راه رسیدن به حق و کمال را میسر می‌کند . عرفان یک مکتب فکری و فلسفی است که از راه اشراق و کشف و شهود به شناخت حقایق و رموز علوم دست می‌یابد .(سجادی ، 8:1389).
«افرادی مانند مولوی و حافظ صوفی را مبتدی ، کوته اندیش ، ظاهربین و ساده دل ، و متعصب
می‌دانند در حالیکه عارف را روشن بین و صافی درون و در نهایت عالمی روشن روان می‌دانند که دلش به نور و حکمت الهی و اشراق روشن است» (1389: 5).
1-2-1- شریعت ، طریقت ، حقیقت
صوفیه حدیثی از پیامبر (ص) نقل می‌کنند که فرمودند: «اَلشَریعه اَقوالی وَ الطَریقهُ اَفعالی و الحَقیقه اَحوالی و المَعرفه رأس مالی» با توجه به این حدیث نبوی ، در شرع مقدس اسلام حرکت به سوی کمال و معنویت و تزکیه‌ی نفس آغاز می‌شود .
انجام احکام شرع و عبودیت و اخلاص و عبادات ، نقطه‌ی آغاز سیر و سلوک صوفیانه و عارفانه و کشف حقیقت است .
قشیری درباره‌ی شریعت و حقیقت می‌نویسد: «شریعت امر بود به التزام بندگی ، حقیقت مشاهدت ربوبیت بود.طریقت راه سیر و سلوک صوفیانه و عارفانه است» ( قشیری ، 1345 :137).
شریعت احکام ظاهر است و مانند پوست است و طریقت لب او ، طریقت رفتن از حادث به قدیم است که بعد از آنکه از مقام فنا به مرتبت بقا رسید گویند از راه طریقت به حقیقت رسیده است .
1-2-2- بررسی روند تصوف و عرفان از قرن دوم تا پنجم هجری
همان طور که قبلاً اشاره کردیم تصوف و صوفی از قرن دوم هجری در فرهنگ اسلامی ظهور پیدا کرد و اولین کسی که «صوفی» نامیده شد ابو هاشم صوفی ( متوفی 150 ه.ق.) بود تصوف در قرن دوم بسیار ساده و زاهدانه بود ، و تعینات خاصی نداشته و به روش و سنت نبی مکرم اسلام و صحابه پیش رفته است. صوفیه‌ی قرن دوم فوق‌العاده با ورع و تقوی زندگی می‌کردند و به شدت به امور دنیا بی اعتنا بودند. مشهورترین آن‌ها عبارتاند از :
رابعه العدویه ، ابو هاشم صوفی ، ابراهیم ادهم ، داوود طاعی و شقیق بلخی(سجادی 1389 : 50 ).
1-2-3- تصوف و عرفان در قرن سوم هجری