پایان نامه گیاهان دارویی و عوامل ژنتیکی

دانلود پایان نامه

آن چه در زبان فارسی به نام بابونه خوانده می‌شود عملاً شامل 3 جنس گیاهی شامل Matricaria sp, chrysanthemum sp , Anthemis sp می‌باشد که هر جنس خود دارای گونه‌های مختلفی می‌باشد. که از جمله آن می‌توان به (A.nobilis (syn): chamamelum nobiliel) اشاره کرد که در فارسی بابونه رومی، بابونه گاوی یا بابونه چشم گاوی نیز خوانده می‌شود.
گونه M.awea که در فارسی به بابونه گاوی و بابونه اروپای و در انگلیسی Golden cotula خوانده می‌شود، گیاهی علفی یک ساله با ساقه‌های افراشته پر شاخه و برگ است. برگ‌ها بدون دم برگ و متناوب هستند، غنچه‌های آن به‌طور مجزا در رأس ساقه و شاخه‌ها ظاهر می‌شوند (زمان، 1370).
رنگ آن‌ها سبز متمایل به زرد بوده و دارای گرزی مخروطی شکل تو خالی بدون گل‌های کناری و گرد می‌باشد. میوه آن فندقه و تمام گیاه معطر است. موطن اصلی این گیاه آمریکای شمالی و شرق آسیاست. این گیاه می‌تواند در مناطق سردسیری که بابونه معمولی قادر به روئیدن نیست جایگزین خوبی باشد گل‌ها دارای اسانس روغنی ( که مقدار آن کمتر از بابونه واقعی است) تاننها، گلوگوزیدها و یک شیره تلخ هستند (زمان 1370) (هانگریو دریپارگ 1979).
گونه دیگری به نام (syn:M.recutita)(M.chamomilla) که در زبان فارسی به بابونه آلمانی و در زبان آلمانی به نام کامیل و درلاتین به نام فلوس کامومیل و گلاریس معروف است.
بابونه آلمانی گیاهی علفی و یک ساله است. ریشه‌این گیاه مخروطی شکل مستقیم و قوی و کم و بیش سطحی می‌باشد. که پس از کاشت سریع و تقریباً در هر شرایطی استقرار می‌یابد؛ و در اواخر رشد از انشعابات فراوان برخوردار شده است و در لایه‌های سطحی خاک تولید ریشه‌های ظریف، افقی و جانبی می‌نماید (امید بیگی 1379). بابونه نیز مانند بسیاری دیگر از گیاهان تیره مرکبه ابتدا یک مرحله غنچه‌ای (روزت) را می‌گذراند در دوره روزت برگ‌های کوچک در نزدیکی سطح خاک و به حالت خوابیده دیده می‌شود؛ و گیاه به صورت پهن روی زمین قرار می‌گیرد ( جمشیدی 1379).
بابونه گیاهی یک ساله و ایستاده با ریشه‌ای مخروطی شکل، مستقیم، الیافی و قوی کم و بیش سطحی است (امید بیگی 1387). ساقه اصلی بابونه استوانه‌ای شکل، علفی، راست، بدون کرک و صاف می‌باشد. ساقه‌های بابونه دارای شیارهای ظریف و طولی می‌باشد ارتفاع ساقه متفاوت و به عوامل ژنتیکی و شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد؛ و بین 50 تا 80 cm متفاوت است. برگ‌ها، متقسم، باریک، کشیده نیزه‌ای شکل، صاف و فاقد کرک به رنگ سبز روشن فاقد دمبرگ و به صورت متناوب نسبت به یکدیگر روی ساقه قرار می‌گیرند. گل‌ها در انتهای ساقه اصلی و فرعی ظاهر می‌شوند امید بیگی (1387).
گل آذین به صورت طبق، مانند سایر گل‌های گیاهان تیره کاسنی دارای دو نوع گلچه زبانه‌ای و لوله‌ای می‌باشد. گلچههای زبانه‌ای سفید رنگ و تعداد آن‌ها متفاوت است و بین 12 تا 18 عدد می‌باشد. گلچه های لوله‌ای زرد رنگ و دو جنسی بوده که پس از باز شدن استوانه‌ای شکل می‌شوند و در انتهای ساقه قرار دارند (امید بیگی 1387 و دوازده امامی و مجنون حسینی 1387). قسمت میانی گل که مجموعه‌ای از گلچههای زرد رنگ لوله‌ای می‌باشد توسط 10 تا 20 عدد گلچه های زبانه‌ای سفید رنگ احاطه شده است ( قنواتی 1385 و فوستر 1991).
بخش میانی گل در ابتدای رویش نیمه کروی بوده که با نمو کامل گل‌ها و باز شدن گلچه های لوله‌ای کم و بیش مخروطی شکل حالت کله قندی می‌گیرد و گلبرگ‌ها به سمت پایین قرا می‌گیرد ( اسکات 2001 و توکلی، همکاران 1370) (امید بیگی 1374). گل‌های بابونه دارای قطر متفاوتی بوده که بستگی به جنس و گونه گیاهی و عوامل محیطی دارد: در شرایطی که گل‌ها کاملاً باز هستند 20-10 میلی‌متر قطر دارند گل‌های بعضی از جنس آنتیس، شباهت زیادی به گل‌های بابونه دارد. قسمت میانی این گل‌ها قبل و بعد از باز شدن به صورت نیمه کروی و مخروطی شکل نمیگردنند که بدین ترتیب از گل‌های بابونه آلمانی و بابونه مجاز قابل تشخیص می‌باشد. قنواتی (1385) (رز 1992).
میوه بابونه فندقه و به طول 1 تا 5/1 میلی‌متر خاکستری رنگ یا زرد روشن می‌باشد، میوه از دو قسمت تشکیل شده است. یکی شامل دانه که همان بذر می‌باشد و 20 تا 25 درصد میوه را تشکیل می‌دهد. میوه‌ها به‌طور یکنواخت رسیده و در این حالت قسمت فوقانی گل مخروطی شکل و دندانه‌دار می‌شوند. میوه‌ها از قسمت پایین شروع به رسیدن می‌کنند و به تدریج به طرف بالا کامل‌تر می‌شوند (امید بیگی 1379 و فوستر 1991). بذرهای بابونه بین 2 تا 3 سال از قدرت رویش مناسب برخوردارند و چنان چه بذرهای این گیاه در شرایط مناسب انبارداری شود 1 تا 15 سال قدرت رویش خود را حفظ می‌کند (صمصام شریعت 1374، سینگ و همکاران 1382).
1-5- منشأ گیاهی بابونه
این گیاه بومی جنوب شرق اروپا و آسیای غربی (منطقه و مدیترانه) می‌باشد. که در مزارع و زمین بایر به صورت خودرو یافت می‌شود اما امروزه در سرتاسر اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا بومی شده است. دامنه گسترده‌این گیاه در کشورهای بلژیک، انگلیس، شیلی، فرانسه، مجارستان، لهستان، عراق، مکزیک، پرو، ترکیه، ونزوئلا، ایران، آلمان و … می‌باشد. کشورهای عمده تولید کننده بابونه در سطح تجاری شامل بلغارستان، اوکراین، شمال قفقاز تا جنوب سیبری، آسیا، شمال و جنوب آمریکا، کوبا، برزیل، نیوزلند، جمهوری چک و اسلواکی می‌باشد (جمشیدی 1379، قنواتی 1385، داک 1982).
1-6- مراحل رشد و نمو:
رشد و نمو در گیاه فرآیندی تجدیدی و پی در پی بوده که با جوانه زدن آغاز تا بلوغ و رسیدن بذر گیاه ادامه خواهد داشت.
طول هر یک از مراحل رشد و زمان وقوع هر کدام توسط عوامل ژنتیکی و عوامل محیطی مثل مواد غذایی، رطوبت خاک، درجه حرارت، طول روز، تراکم و … تعیین می‌شود (امید بیگی 1374). طول دوره رویشی و زایشی گیاه تعیین کننده عملکرد بیولوژیکی و اقتصادی آن‌ها بوده است. و اطلاع از زمان و طول مراحل رشد و نمو راهنمای خوبی جهت تأمین و شرایط مطلوب برای گیاه می‌باشد که در نهایت افزایش عملکرد محصول را در پی خواهد داشت. بنابراین مطالعه مراحل نمو در بسیاری از موارد برای مشخص کردن مراحل بحرانی و حساس چرخش رشد و نموی گیاهی و عوامل محیطی می‌باشد (سرمدنیا و کوچکی، 1377، صالح 1972). درجه حرارت هوا علاوه بر این که نقش به سزایی در وقوع مراحل نمو دارد شاخص ثابت و پایداری است، که استفاده از آن به صورت واحد حرارتی با درجه روز رشد یا واحد گرمایی برای تخمین دوره رشد و نمو محصولات توصیه شده است. مراحل رشد و نمو بابونه شامل سبز شدن، روزت، طویل شدن ساقه، پنجه دهی، تشکیل ساقه‌های فرعی، غنچه دهی، گل دهی و رسیدگی بذر می‌باشد.
امید بیگی مراحل نمو را شامل سبز شدن، روزت با تشکیل برگ‌های طوقه‌ای ساقه دهی و طویل شدن آن، تشکیل ساقه‌های فرعی و گل دهی و رسیدگی معرفی کرده است.
سبز شدن گیاهچه های کوچک بابونه تابع درجه حرارت خاک، رطوبت موجود در دسترس بذر و میزان نرمی خاک در لایه‌های خاک می‌باشد. طبق مطالعات انجام شده دمای خاک در سرعت جوانه زنی مؤثر می‌باشد و در کشت‌های تأخیری پائیزی به دلیل دمای پایین هوا و خاک تعداد روز لازم برای جوانه زنی و سبز شدن افزایش می‌یابد (قنواتی 1385، خواجه پور 1379).
طول مرحله روزت در بابونه به گونه گیاهی، طول روز و درجه حرارت بستگی دارد. در درجه حرارت ثابت با افزایش طول روز مدت زمان لازم برای خارج شدن از مرحله روزت و وارد شدن به مرحله ساقه دهی کاهش می‌یابد و با طول روز ثابت با افزایش دما، این مدت ذکر شده کاهش می‌یابد (سالامون 1990 و اسچیلچر 1987).
1-7- موارد مصرف و خصوصیات دارویی بابونه:
ماده مؤثره گیاهان دارویی وابسته به تیره مرکبیان یا (Asteraceae = compositeae) در صنایع دارویی از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد. این مواد شامل اسانس ها، روغن‌ها، مواد تلخ، مواد موسیلاژی، گلیکوزیدها، آلکالوئیدها، اسیدهای سیلیسیلیک و غیره می‌باشد.
عصاره گیاه بابونه دارای ترکیبات ارزشمندی چون ازولن، کامازولین، آلفابسیابلون اکسید A و B ، سینئول و ماریکارین می‌باشد. (برنارت، 1986)
از جمله مصارف خارجی آن، مصرف به صورت پماد، بخور، غرغره کردن و حمام بابونه اشاره کرد. از جمله مصرف داخلی می‌توان به مصرف چای و جوشانده، قرص و کپسول و شربت اشاره کرد (امید بیگی 1379).
بابونه دارای اثرات ضد التهاب، ضد باکتری و ضد قارچ می‌باشد و علاوه بر رفع التهاب از ایجاد عفونت‌های ثانویه که عامل گسترش ضایعات و تأخیر در بهبود آن‌ها می‌باشد جلوگیری نمود و باعث تسریع روند بهبود عارضه می‌گردند (سمنانی و همکاران 1381).
بابونه گیاهی است که در صنایع دارویی کاربرد زیادی دارد و می‌توان به فعالیت‌های ضد قارچی و باکتری‌کشی به ویژه علیه باکتری گرم مثبت و گونه‌ای از قارچ که در انسان ایجاد عفونت می‌کند اشاره کرد (مدنی و همکاران (1384).
کرم بابونه امروزه نیز به‌طور گسترده‌ای در مصارف پزشکی برای ورم‌های پوستی کودکان و همچنین به عنوان درمان کننده‌های قوی برای بیماری‌های پوستی مانند آکنه، اگزوما و انواع خرابی‌های موجود در پوست استفاده می‌گردد (نوال و همکاران 1996 و هاوسن و آمر 1996). کامازولن دارای اثرات درمانی زیادی می‌باشد که از جمله اثرات ضد التهابی، ضد گرفتگی عضلات، ضد میکروبی، تشکیل دهندگی و همچنین اثرات حفاظتی علیه زخم‌های معده و اثنی عشر مانند اثرات ضد باکتریای و ضد قارچی ناشی از آلفا بیزا بولولی است. آلفا بیزابولول باعث کاهش تب و کوتاه کردن دوره سوختگی‌های پوستی می‌شود ( قنواتی 1385).
آزولن موجود در ماده مؤثره این گیاه باکتری‌های گروه استافیلوکوکوس و استرپتوکوکوس را از بین برده و از آنفولانزا جلوگیری می‌نماید و یا دوره‌های آن را کوتاه‌تر می‌کند و همچنین آزولن برای اثرات ضد التهاب در پوست کاربرد دارد. بابونه دارای اثرات ضد زکام و ضد سرماخوردگی بوده و مصرف آن باعث تسریع بهبود سرماخوردگی می‌شود (برنات 1993). بابونه دارای روغن‌های فرار بوده و به دلیل داشتن ایندومتاسین و اتیل الکل در بهبود زخم‌ها مؤثرند (قنواتی 1385).