کارکردهای اقتصادی و صنایع کارخانه ای

دانلود پایان نامه

طبقه بندی صنایع روستایی براساس تعاریف کشورهای از این صنایع با یکدیگر تفاوت دارد عموماً سه نوع طبقه بندی بین کشورهای مختلف رایج است که عبارتند از :
1- براساس مقدار تولید و نوع آن
2- براساس نیروی کار
3- براساس سرمایه
طبقه بندی براساس مقدار تولید ، نیروی کار و سرمایه که برای صنایع کوچک مطرح می باشد ، از کشوری به کشور دیگر تفاوت دارد. به طور مثال در چین تولید کمتر از 100 هزار تن فولاد در ردیف صنایع کوچک است ، در حالیکه در کشورهای دیگر چنین نیست. همچنین در آمریکا و ژاپن کارگاههای دارای 100 نفر شاغل و کمتر در ردیف صنایع کوچک می باشند ، در حالیکه در ایران 10 نفر و بیشتر در ردیف صنایع بزرگ می باشند.
براساس نظامهای سازماندهی ، نوع دیگری از طبقه بندی ارائه شده که براین اساس ، صنایع روستایی را در سه طبقه قرار داده اند ، (1 ) صنایع خانگی ، (2) صنایع کارگاهی ، (3) صنایع کارخانه ای کوچک. در این طبقه بندی تمامی اجزای درونی و بیرونی سازمان صنعتی روستایی مورد بررسی قرار گرفته است. ( جهاد سازندگی ، 1369 ، 10 و 11 )
1-2- 3- تعاریف صنایع روستایی
هر کشوری با توجه به تجربه خاص خود و سیاستها واهداف مورد نظر ، تعریفی از صنایع روستایی ارائه داده است. بیشتر کشورها برای تعریف صنایع روستایی عوامل و پارامترهایی را مورد استفاده قرار داده اند که سبب تعاریف گوناگون گردیده است.
کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد ، برای آسیا و خاور دور ، تعریف کلی و طبقه بندی زیر را پیشنهاد می کند : صنعت روستایی یا داخلی صنعتی است که تولید فرآورده های آن به مهارت نیاز داشته و حرفه ایست که تماماً یا عمدتاً به کمک اعضای خانواده جریان می یابد و تمام یا قسمتی از وقت آنها صرف این کار می شود.
از پارامترهای اصلی تعیین صنایع روستایی ، بکارگیری صنعت مورد نظر در ارتباط با امکانات و داده های محلی می باشد ، که فرد روستایی قادر به درک و استفاده مؤثر از آن باشد. در واقع ایجاد یک توسعه درون زا در روستا برحسب مقتضیات و نیازهای روستا و کاربرد فن آوری مناسب که می تواند نقش به سزایی در باروری اقتصادی ، و امکانات تولیدی دشته باشند. یعین صنایع تبدیلی که قادر باشد فرآورده های کشاورزی روستاییان را تغییر شکل دهند و به صورت کالاهای صنعتی عرضه نمایند.
با توجه به این تعریف، صنایع روستایی باید صنایع تبدیلی باشند که در راستای فعالیت های کشاورزی ، مکمل فرآورده های کشاورزی بوده و این محصولات را به کالاهای صنعتی تبدیل نموده و به عنوان محصول نهایی یا واسطه ای عرضه نمایند. البته لازمه این صنایع ، وجود فرآورده های دامی و کشاورزی در آن منطقه می باشد که با توجه به آنها ، می توان برنامه ریزی هماهنگی را در ارتباط با صنعت تبدیلی و مواد اولیه آن ارائه داد.
صنایع روستایی از درون روستا به حرکت در می آید. هرچند ممکن است محرکه اصلی آن در خارج از روستا باشد،اما نقش اصلی و اساسی بایدبرعهده روستایی گذارده شود و مشارکت فعال دراین زمینه داشته باشد. بنابراین بسیاری از صنایع روستایی را می توان در ردیف صنایع کوچک قرار داد.(مطیعی لنگرودی ،1373، ص 185)
صنایع کوچک که بیشتری حالت کارگاهی دارند ، علاوه بر شهرها ، در نواحی روستایی نیز قابل استقرار می باشند. این صنایع در مقایسه با صنایع سبک ، به نیروی انسانی کمتر و تجهیزات و وسایل ساده تر نیاز دارند و محتاج به سرمایه گذاری کلان نیستند. با توجه به موارد بالا ، بین صنایع کوچک و صنایع دستی از نظر ابزار کار و امکانات تولید مغایرت دیده می شود. هرچند که از نظر فضای کار ، تفاوت چندانی با هم ندارند. زیرا صنایع دستی می تواند هم حالت کارگاهی و هم حالت خانگی داشته باشد و همانند صنایع کوچک قابل استقرار در شهر و روستا است. این هنر ، صنعت متکی به تخصصهای بومی و سنتی است ، و قسمت اعظم مواد اولیه و ملزومات مصرفی و ابزار مورد نیاز آن در داخل کشور و در محل تهیه می شود ، که بیشتر از منابع طبیعی و تولیدی محلی است . این ویژگی ، میزان استقلال و خودکفایی اقتصادی این هنر صنعت را نسبت به سایر صنایع بیشتر نشان می دهد. این صنعت ، بینش ، ذوق ، اندیشه و فرهنگ تولید کننده را در خود جای داده است. به طوری که می توان آن را یک « صنعت ذوقی و هنری» قلمداد کرد. (مطیعی لنگرود ، 1373 ، 194 )
محیط روستا ، زمینه های لازم جهت رشد فعالیت های صنایع دستی را دارا می باشد ، زیرا در نواحی روستایی ، فعالیت های کشاورزی و دامداری ، درصد بسیاری از مواد اولیه را فراهم می کند ، که برای ساختن انواع مصنوعات دستی مناسب است . (مطیعی لنگرودی ، 1378 ، 156 )
ویژگی های اعلام شده برای صنایع روستایی ، امروزه مورد پذیرش نمی باشند. زیرا صنایع روستایی باید دارای نوآوری ، بهره بردار از فن آوری جدید ، قابل رقابت در بازارهای ملی و بین المللی ، و قدرت ارزآوری باشد ، تا بتواند موقعیت اقتصادی مناسبی را در این مقطع جهانی شدن کارکردهای اقتصادی ، کسب نماید. بنابراین باید به متنوع سازی فعالیتهای صنعتی در نواحی روستایی مبادرت ورزید. زیرا در حال حاضر ، به کلیه فعالیتهای تولیدی صنعتی که با استفاده از توانهای محلی و ناحیه ای در محیط روستا استقرار می یابند ، صنایع روستایی نامیده می شوند.
1-2-4-اهداف ایجاد صنایع روستایی
توسعه صنایع روستایی موجب ایجاد دگرگونیهای بنیادی در ساخت اقتصادی و اجتماعی بخش روسنایی و به تبع آن کل جامعه خواهد بود. این صنایع دارای آثار مثبت بسیار می باشند. با توسعه صنایع روستایی ، رشد صنعتی و در پی آن رشد اقتصادیی جامعه از سرعت بالاتری برخوردار می گردد. این افزایش سرعت به این دلیل است که این صنایع امکانات و قابلیت هایی را به کار خواهند انداخت و آنها را از حالت غیرمفید به مرحله بازدهی خواهند رساند. صنایع روستایی مواد اولیه پراکنده و با مقدار ناچیز، سرمایه های غیرفعال ، نیروی انسانی دور از مراکز صنعتی و با تخصص کم و … ، را در قالب صنایع کوچک ، صنایع دستی و تبدیلی به کار می گیرد.
اهداف صنایع روستایی از یک ناحیه به ناحیه دیگر کشور فرق می کند. این اختلاف به عواملی مانند ، نزدیک بودن به شهرهای صنعتی ، توسعه نسبی اقتصاد ناحیه ای ، موقعیت کشش بازار برای صنایع روستایی و ایجاد ارتباط بین صنایع روستایی و صنایع مدرن شهری بستگی دارد. ( جهاد سازندگی ، 1370 ، 31 )
رسالتها و اهداف اساسی نصایع در مناطق روستایی به صورت زیر برشمرده می شود :
1- حمایت و پشتیبانی از بخش کشاورزی و کمک به افزایش درآمد شاغلان این بخش
2-کمک به تولیدات صنعتی کشور و دستیابی سریعتر به خودکفایی و استقلال اقتصادی
3- بهره گیری مطلوب از منابع و امکانات مناطق روستایی