گیاهان دارویی

پیوسته و رسوب پلی‌ساکارید شود. تعدادی از پلی‌ساکاریدها دارای زنجیره‌های مستقیم دراز با انشعاب‌های کوتاه هستند. چنین ترکیباتی دارای نواحی پلی‌ساکاریدی خطی و انشعابی هستند. برای مثال صمغ دانه خرنوب و صمغ دانه گوار از این نوع هستند.
تعدادی از صمغ‌ها دارای مولکول‌هایی با گروه‌های کربوکسیل زیاد در امتداد زنجیرها می‌باشند. برای مثال پکتین و صمغ آلژینات از این نوع هستند. این مولکول‌ها در pHهای زیر ۳ وقتی که گروه‌های کربوکسیل آزاد تشکیل می‌شوند رسوب می‌کنند(۳).
در pHهای بالاتر نمک‌های فلزات قلیایی این ترکیبات به مقدار زیاد یونیزه می‌شوند و بار منفی ایجادشده، مولکول را در شکل گسترده و شدیدا هیدراته نگه می‌دارد و درنتیجه موجب ایجاد محلول‌های پایدار می‌شود. فلزات دوظرفیتی نظیر کلسیم ممکن است بین مولکول‌های مجاور پل تشکیل دهند که منجر به تشکیل ژل می‌شود و اگر مقدار کلسیم زیاد باشد رسوب ایجاد می گردد. فورسلاران و کاراگینان مثال‌هایی برای پلی‌ساکاریدهایی با گروه‌های اسیدی قوی هستند. هر دو دارای گروه‌های استری اسیدسولفوریک بوده و از جلبک‌ها استخراج می‌شوند. چون یونیزاسیون گروه‌های اسیدسولفوریک به مقدار زیادی در pHهای پایین کاهش نمی‌یابد، چنین صمغ‌هایی در محلول‌هایی با pH پایین پایدار هستند (۳).
تعدادی از صمغ‌های شناخته‌شده عبارتند از صمغ عربی، صمغ دانه خرنوب، صمغ گوار، صمغ آگار، کاراگینان، آلژین، نشاسته‌های اصلاح‌شده و سلولزهای اصلاح‌شده، که موارد مصرف متنوعی در صنعت غذا دارند(۳).

۲-۲ گیاه پنیرک:
پنیرک از تیره ختمی‌ها، گیاهی است پایا به ارتفاع ۶۰-۲۰ سانتی‌متر و پوشیده از کرکهای دراز که به حالت وحشی در جنگلها و اراضی بایر می‌روید. به علاوه به منظور استفاده‌های درمانی کم و بیش کشت می‌شود (۷).
ریشه آن گوشتدار، سفید‌رنگ و ساقه آن راست و استوانه‌ای شکل است. برگهای متناوب بزرگ، با دمبرگ دراز، شامل ۵ تا ۷ لوب دندانه‌دار و گلهایی به رنگ سفید تا صورتی مایل به بنفش با تزییناتی از خطوط تیره دارد. قسمت مورد استفاده آن، برگ، گل و حتی گیاه کامل است ( ۷).
گونه مالوا نگلکتا به حالت تقریبا خوابیده است و حداکثر تا ۴۰ سانتی متر مرتفع می‌شود. قسمت مورد استفاده‌ پنیرک در ایران، گل‌های بنفش‌رنگ خشک شده آن است که معمولا بصورت جوشانده مصرف می‌شود و برگها که در انواع غذاها بکار می‌روند. محل رویش گیاه در ایران نواحی البرز، اطراف تهران، شمال ایران، آذربایجان، آستارا، اصفهان، نواحی مرکزی ایران، خراسان، دامغان، سمنان، جنوب ایران، کرمان، بلوچستان و سایر نقاط می‌باشند. اثرات مهم برگ پنیرک مشابه با گل‌های آن است (۵).
همچنین در کتاب گیاهان دارویی و گیاه درمانی نوشته صالحی سورمقی آمده است :
پنیرک با نام علمیMalva sylvestris و Malva neglecta و نام عمومیHigh mallow وCommon mallow و با نام عربی خبازی از خانواده Malvaceae است.
از نظر گیاهشناسی پنیرک گیاهی است علفی، تا ارتفاع ۶۰ سانتی متر و پایا. پنیرک به صورت خودرو، در بسیاری از نقاط می‌روید و برای استفاده نیز کشت می‌شود. برگ‌های این گیاه به صورت متناوب، شامل ۷-۵ لب دندانه دار با دمبرگ بلند است. گل‌های آن به رنگ گلی مایل به بنفش است و گلبرگ‌ها دارای خطوطی با رنگ تیره هستند. قسمت مورد استفاده پنیرک برگ و گل می باشد. البته در اکثر نواحی گل پنیرک مورد استفاده قرار می‌گیرد. این گیاه در ایران رویش ندارد و گونه نزدیک به آن به نام Malva neglecta مورد استفاده قرار می‌گیرد. اثرات هر دو گونه شبیه به هم است.گونه Malva neglecta به بلندی گونه اول نیست و به حالت تقریبا خوابیده است و حداکثر تا ۴۰ سانتی‌متر مرتفع می‌شود. برگ‌ها دارای حالت دایره‌ای و دندانه‌دار و گل‌ها بنفش‌رنگ و کوچک هستند. قسمت مورد استفاده پنیرک در ایران گل‌های بنفش‌رنگ خشک‌شده آن می‌باشد. محل رویش گیاه در ایران نواحی البرز، اطراف تهران، شمال ایران آذربایجان، آستارا، اصفهان، نواحی مرکزی ایران، خراسان، دامغان، سمنان، جنوب ایران، کرمان و بلوچستان و سایر نقاط ایران می‌باشند.
گیاه پنیرک، بومی اروپا است و دامنه گسترش آن تا آسیا ادامه دارد. به علت استفاده زیاد از این گیاه در بسیاری ازنقاط دنیا کشت می‌شود. این گیاه از طریق بلغارستان، آلبانی و مراکش صادر می‌گردد.
ترکیبات مهم گل پنیرک عبارتند از: بیش از ۱۰% موسیلاژ در اثر هیدرولیز تبدیل به گالاکتوز، آرابینوز، گلوکز، رامنوز و اسیدگالاکتورونیک می‌شود. همچنین گل‌های پنیرک حاوی مقدار کمی تانن و حدود یک دهم درصد لوکوآنتوسیانینها و۷% آنتوسیانینها می‌باشد.
برگ پنیرک حاوی حدود ۸% موسیلاژ می باشد که پس از هیدرولیز تولید قندهای آرابینوز، گلوکز، رامنوز، گالاکتوز و اسیدگالاکتورونیک می‌کند. همچنین حاوی مقداری تانن و فلاونوئید است.
تاکنون عوارضی از مصرف گل و یا برگ پنیرک گزارش نشده است.
گیاه پنیرک موجود در ایران با نام Malva neglecta ، از نظر خواص دارویی مشابه با پنیرک موجود در نقاط دیگر دنیا است. برای استفاده از خواص کامل پنیرک، میتوان مخلوطی از گل و برگهای آن را بکار برد. جمع‌آوری برگها در فصل بهار و جمعآوری گلها درفصل تابستان صورت میگیرد (۵).
در سال ۲۰۱۰ در نیجریه “افولایان و همکارانش” اثرات ضد التهابی و ضد درد عصاره متانولی گیاه “مالوا پاروی‌فلورا” را بررسی کردند. در آفریقای جنوبی این گیاه درتیمار زخمها و بیماریهای مزمن مر
تبط بکار می‌رفت. عصاره، درغلظتهای ۱۰۰ و ۲۰۰ میلی‌گرم بر‌کیلوگرم وزن بدن، تجمع آب و تورم حاصل از کاراگینان و هیستامین را در موشها شدیدا کاهش داد؛ بنابراین میزان لیس‌ زدن و شدت آن در موشها کاهش یافت. نتایج حاصل با نتایج داروی “ایندومتازون” که بعنوان داروی مرجع در این مطالعه بکار رفت؛ قابل مقایسه بود (۲۰).
در الجزایر “بوآل و همکاران” در سال ۲۰۱۱ پلی ساکاریدهای محلول در آب گیاه دارویی “مالوا آجیپیتیاکا” را با حذف عصاره اتانولی و استخراج چند مرحله‌ای در آب مقطر بدست آوردند و میزان کربوهیدرات عصاره ۱۸/۷۸% بود که ۶۸/۳۰% اسیدهای‌اورونیک و ۴۹/۴۷ %منوساکاریدهای خنثی بودند. منوساکاریدهای حاصل از روش کروماتوگرافی مبادله یون با کارایی بالا عبارت بودند از ۵۷% گالاکتوز، ۵/۸% رامنوز، ۹% آرابینوز و ۵% مانوز و ۵/۲۰% اسید گلوکرونیک. میزان پروتئین در عصاره ۱۴/۱۷% بود ( ۲۵).
همچنین در سال ۲۰۱۰ در پاکستان، “اسلام و همکاران”، بر روی گیاهان “مالوا پاروی‌فلورا” و “مالواستروم کروماندلینوم” و “آمارانتوس ویریدیس” تحقیق کردند که نشان داد عصاره‌های هگزان، کلروفرم و اتانل مالوا پاروی‌فلورا و مالواستروم کروماندلینوم اثرات ضد ‌باکتریایی علیه باکتری اشریشیا‌کلی داشتند. عصاره‌های کلروفرم نسبت به دیگر عصاره‌ها خاصیت ضدباکتریایی قوی‌تری داشتند (۳۷).
در سال ۲۰۰۷ “پاکروان و همکاران” بر روی سلولهای موسیلاژی برگها و دم‌برگ برخی گیاهان از جمله دو گونه از خانواده مالوا(مالوا نگلکتا و مالوا نیکائینسیس) مطالعاتی انجام دادند. موسیلاژ گیاهان معمولا در ناحیه اپی‌درم قرار دارد. نتایج نشان داد که همه گونه‌ها در دمبرگها هم دارای موسیلاژ بودند. موسیلاژ موجود در برگهای مالوا نگلکتا ازبرگ دیگر گیاهان مورد آزمون بیشتر بود(۱۴/۲۶%) و نیز موسیلاژ موجود در دمبرگهای مالوا نگلکتا هم از دیگر دمبرگهای گیاهان مورد آزمون بیشتر بود(۷۴/۲۱%). نمونه‌های مالوا نگلکتا از شهرستانهای اهر، کرج، تهران، دارک و کاشان و مالوا نیکائینسیس از خوزستان جمع آوری شده بود(۵۰).
در سال ۲۰۱۰، “پیربلوطی و همکارانش” فعالیت بهبود دهندگی زخم توسط مالوا سیلوستریس و پونیکاگراناتوم را در موشهای دیابتی بررسی کردند و ملاحظه شد که حیوانات تیمار شده با عصاره مالوا سیلوستریس کاهش موثری در منطقه زخم در مقایسه با شاهد داشتند و افزایش پیوندهای کلاژنی سازمان یافته‌تر، فیبروبلاست بیشتر و سلولهای تهاجمی کمتری مشاهده شد که کاربرد آنرا در طب سنتی حمایت می‌کند (۵۱).
در تایلند در سال ۲۰۱۱ “اسریچامروئن و همکارش” بر روی اثرصمغ مغز دانه پنیرک(مالوا) در کند شدن تجزیه نشاسته به گلوکز به روش آزمایشگاهی کارکردند (۵۶).
همچنین در سال ۲۰۱۱ در تایلند “اسریچامروئن و همکارش” خواص رئولوژیک صمغ مغز دانه مالوا را در شرایط مختلف حلال بررسی کرد. خواص سلامتی و درمانی این موسیلاژ با خواص ژل‌دهندگی آن مرتبط است. خواص رئولوژیک نوسانی صمغ در شرایط مختلف pH، شارژ یونی، افزودنی ماده حل‌شدنی دیگر بررسی شد. محلول قلیایی مدول قویتری را نسبت به صمغ معمولی نشان داد. FT-IR عصاره قلیایی پیوندهای کربوکسیلیک با کاهش اسید گالاکتورونیک را نشان داد که مدول ذخیره را افزایش می‌داد. سدیم‌کلراید و کلسیم‌کلراید قویا آماس صمغ را تحت تاثیر قرار دادند ولی اثر یونهای پتاسیم و منیزیم کمتر بود. افزودن ۵% ساکارز به محلول صمغ بیش از ۱۰% ساکارز قوت ژل را افزایش داد. افزودن صمغ گوار مدول ذخیره را در سیستمهای دارای نمک یا اسید افزایش داد ( ۵۶).
در سال ۲۰۱۲ ” تبارکی و همکارانش” ترکیبات شیمیایی و خواص انتی‌اکسیدانی مالوا سیلوستریس اِل را بررسی کردند. برگها و دمبرگها برای اندازه‌گیری اسیدهای چرب، املاح ، فلاونوئیدها و موسیلاژها آنالیز شدند. همچنین تانن و نیترات اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد که بیش از ۸۲% کل اسیدهای چرب را اسیدهای لینولئیک، لینولنیک، پالمتیک و اُلئیک تشکیل می‌دهند. ۲- متوکسی ۴- وینیل‌فنل عمده ترکیب حاصل از استخراج متانولی در آنالیز GC- MS بود ( ۵۹).
در سال ۲۰۱۱ “زاهدی و همکاران ” برگهای گیاه مالوا جدا نمودند و در ۶۰ درجه ‌سانتی‌گراد خشک کردند و برگهای خشک شده را آسیاب نموده و در آب مقطر به مدت ۲۴ ساعت در ۲۵ درجه ‌سانتی‌گراد قرار دادند.(برای بدست آوردن غلظتهای ۵/۲ ، ۵ ، ۵/۷ و ۱۰ گرم از برگ خشک در ۱۰۰ میلی‌لیتر آب‌مقطر ) آب‌مقطر بعنوان شاهد در نظر گرفته‌شد. بعد از خیساندن محلول در تنظیف ۴ لایه‌ای صاف شد و صاف شده ۴ ساعت سانتری‌فوژ شد(دور سانتریفوژ گزارش نشده است). سوپر ناتانت دوباره با استفاده از فیلتر ۲/۰ میلی‌متری صاف شد (۶۴).
همچنین در سال ۲۰۱۲ ، “زارع و همکاران” اثر عصاره محلول کلروفرم و اتانل و محلول آبی مالوا سیلوستریس و مالوا نگلکتا را بر فساد زخم باکتریایی و قارچی بررسی کردند و ثابت کردند که عصاره این گیاهان اثر دارویی بر فسادهای باکتریایی و قارچی زخمها دارند. در بین عصاره‌ها، عصاره الکلی مالوا سیلوستریس بهترین فعالیت ضد‌باکتریایی را داشت و پس از آن عصاره آبی قرار می‌گرفت. بهترین خاصیت ضدباکتریایی در حداقل غلظت ۴/۰ میلی‌گرم در میلی‌لیتر در محیط کشت استرپتوکوکوس پیوژنس بود. استخراج‌های آبی و کلروفرم فعالیت ضدقارچی بهتری داشتند. بهترین خاصیت ضدقارچی در غلظت حداقل ۶/۰ میلی‌گرم در میلی‌لیتر بدست آمد. آنتوسیانین موجود در مالوا نگلکتا که محلول در آب است؛ مسئول اثرات ضدباکتریا
یی عصاره های آبی این گیاه است (۶۴).

مطلب مشابه :  عملکرد اندوتلیال

۲-۳ استخراج پلی‌ساکاریدها:
“سیلوا و همکاران” در۲۰۱۳ آماده سازی نمونه‌ای از مواد دیواره سلولی پوست پرتقال را به شرح زیر انجام دادند:
آنها طبق رویه Westerenge و همکاران.۱۰۰ گرم از آلبینوی(لایه وسطی پریکارپ) پرتقال تازه را کنده و به قطعات کوچک بریدند. این ماده گیاهی را در ml 750 اتانل ۸۵% حجمی/حجمی پخش کردند و برای ۱۰ دقیقه جوشاندند. مخلوط در دمای اتاق خنک شد و با یک فیلتر فیبر شیشه‌ای تحت خلاء صاف گردید. باقی‌مانده را ۲ بار با اتیل‌اتر شستند. دوباره صاف کرده و در دمای اتاق خشک نمودند.
این مرحله اجازه می‌دهد که آنزیم‌ها تغییر ماهیت دهند و قندهای با وزن مولکولی کم، اسیدهای آمینه ، قند های غیرآلی، رنگدانه‌ها و دیگر ترکیبات آلی با وزن مولکولی اندک حذف شوند.
ماده خشک شده حاصل، جزء نامحلول در الکل۱۴ نامیده شد (۵۴).
“لو و همکاران” پلی‌ساکارید چای حاصل از گیاه ژینوستما پنتافیلوم را به شرح زیر استخراج نمودند:
پلی‌ساکارید چای را با آب داغ و اتانول از گیاه چای جدا نمودند. ابتدا چای خشک را با الکل ۹۵% چربی‌گیری کردند سپس با آب مقطر به نسبت ۱ وزن به ۱۰ حجم آب در۸۰ درجه سانتی‌گراد برای ۳ ساعت، استخراج کردند.
عصاره آبی را جمع کرده و ۳ بار دیگر عمل استخراج را روی اجزاء تکرار کردند. عصاره‌ها تا ۳۰% حجم معمول تحت خلاء تغلیظ شدند و بعد برای ۱۵ دقیقه با دورrpm 2000 سانتریفوژ نمودند.
مایع رویین جمع و الکل ۹۵% به میزان ۳ حجم به آرامی افزوده شد تا پلی‌ساکاریدها جدا شوند. نمونه‌ها را شب هنگام در دمای ۴ درجه سانتی‌گراد نگه‌داری کردند.
نهایتا پلی‌ساکارید با سانتریفوژ در دورrpm 4000 به مدت ۱۵ دقیقه بدست آمد و مکررا آن را با مقادیری از اتانول ، استون و اتر شستشو دادند.
پلیتها در مقادیری آب مقطر حل شدند و ۲ روز دیالیز شدند. ریتنتیت تغلیظ شد و پروتئین آن با معرف سواگ۱۵برای ۳۰ دقیقه با همزن مغناطیسی و تکرار مجدد عمل، حذف گردید.
نهایتا عصاره سانتریفوژ شد تا مواد نامحلول حذف شوند و محلول رویی در دستگاه فریز-درای، لیوفیلیزه شد (۴۴).
در تحقیق “جهان‌بین و همکاران” در سال ۲۰۱۲، بطور خلاصه آنها صمغ را از ریشه‌های اکانتوفیلوم براکتتوم با آب گرم استخراج نمودند. خالص‌سازی با ترکیب باریوم و با خشک کردن در هوای آزاد تا ۴/۱۲% و با خشک کردن انجمادی ۸/۵% انجام شد. آنها استخراج صمغ را با روشی که توسط آرفوزوف (۱۹۷۷) شرح داده شده بود با کمی اصلاح انجام دادند.
و اما تفصیلا روش استخراج اعلام شده این‌گونه بوده‌است: ۱۰۰ گرم مواد پودری را ۳ بار ب