منابع پایان نامه درمورد درجه حرارت، بهره بردار، مرور زمان

مناسب هیچ گونه جایگاهی در بازار گیاهان دارویی ندارد و بایستی به تحقیق و بررسی و فراهم آوردن شرایط تجاری مناسب و بازاریابی جهت فروش گیاهان دارویی ایران توجه بیشتری شود. از جمله: 1- حمایت مالی از تاجران گیاهان دارویی کشور 2- رایزنی های سیاسی جهت کاهش هزینه گمرک صدور گیاهان دارویی به خارج از کشور و 3- تسهیل امور اداری مربوط به انتقال گیاهان دارویی میان مناطق مختلف کشور و حتی الامکان کاهش بهره مالکانه در واگذاری بهره برداری از گیاهان دارویی مرتعی. بهره برداری از گیاهان دارویی خودرو و همچنین پرورش آن ها باید متناسب با میزان نیازهای سالانه یک ناحیه صورت گیرد، زیرا اگر بیش از حد مورد نیاز بهره برداری یا کشت شود، باعث می شود به علت عدم مصرف در انبارها باقی بماند و در نتیجه غالب آن ها که حاوی اسانس می باشند، خواص درمانی خود را به خاطر از دست دادن اسانس از دست می دهند و تنها مخارج بیهوده ای صرف تهیه آن ها می گردد (معاونی، 1388). با توجه به این که ایران جزء 8 کشور مهم دارای فلور متنوع گیاهان دارویی در دنیا است، متاسفانه در عرصه ی مقابل فروش 60 میلیارد دلاری داروهای گیاهی در جهان از جایگاه اقتصادی چندان مناسبی برخودار نیست (قاسمی، 1389).
1-4-5- خشک کردن گیاهان دارویی
کاهش مقدار رطوبت در اندامهای جمع آوری شده، به طوری که بتوان بدون هیچ خطری آنها را برای مدتی نگهداری نمود. روش خشک کردن، به میزان و نوع رطوبت در اندام گیاه (از نظر پیوند شیمیایی) بستگی دارد. منظور از خشک کردن، عموما خارج نمودن رطوبت پیوسته و مکانیکی از درون آن اندامهاست. سرعت خارج شدن آب موجود در اندام، به مقدار رطوبت محیط و میزان درجه حرارت آن بستگی دارد. عوامل محیطی یاد شده ( میزان رطوبت و مقدار دما)، هر دو همزمان بر اندام گیاه موثرند. پس از جمع آوری اندامهای مورد نظر در زمان مناسب، آنها را برای خشک کردن آماده می کنند. نحوه آماده کردن گیاهان، نه تنها باعث سرعت در خشک شدن آنها می شود، بلکه در کیفیت خشک شدن نیز تاثیر مثبت دارد. در این رابطه، اضافه های را که مدنظر نیستند جدا و اندامهای اصلی مورد نظر را به قطعات مناسبی تقسیم می کنند. با رعایت این نکته، نه تنها انرژی کمتری برای خشک شدن اندامها مصرف می شود، بلکه روند خشک شدن آنها را نیز سرعت می بخشد. هنگام خشک کردن اندامهای جمع آوری شده، رطوبت همواره از توده های متراکم تر به توده های کم تراکم حرکت می کند. همچنین، چنانچه گیاهان به طور یکنواخت پخش نشوند و تحت تاثیر درجه حرارت قرار نگیرند، رطوبت از توده های گرم تر به توده های خنک تر منتقل می شود. بنابراین، درجه حرارت لازم و مدت زمان اثر آن، برای خشک کردن اندامهای گیاه، همواره باید با توجه به کمیت و کیفیت رطوبت درون آن تنظیم شود. درجه حرارت مطلوب برای خشک کردن اندامهایی که حاوی اسانس می باشند، 40 تا 50 درجه سانتی گراد می باشد. استفاده از درجه حرارت های بیشتر، باعث کاهش محصول اسانس به نحو چشمگیری می گردد. برای خشک کردن اندامهای مختلف گیاهان دارویی، از دو روش طبیعی و مصنوعی استفاده می شود. استفاده از روش طبیعی در گذشته مرسوم بوده و از ساده ترین روشهاست، به طوری که پس از جمع آوری محصول، با استفاده از نور آفتاب در همان محل کاشت، اندامهای گیاهی مورد نظر را خشک می کنند. در خشک کردن به روش مصنوعی، از دستگاههای مخصوص خشک کن استفاده می شود. خشک کن های مذکور، بر حسب میزان درجه حرارت و وضعیت تهویه، به سه دسته (جریان هوای خنک، جریان هوای گرم و جریان هوای داغ) تقسیم می شوند و هر سه دسته در خشک کردن گیاهان دارویی مورد استفاده قرار می گیرند. مدت زمان لازم برای خشک کردن، به وضعیت دما و وضعیت دستگاه تهویه بستگی دارد. چنانچه هوای مورد استفاده برای خشک کردن گرمتر باشد و دستگاه تهویه هم تندتر کار کند، عمل خشک کردن سریع تر صورت می گیرد. از آنجا که گیاهان دارویی عمدتا نسبت به درجه حرارت های بالا حساسند و به این سبب تغییراتی در مواد موثره آنها پیدا می شود، معمولا از درجه حرارتهای بالا برای خشک کردن آنها استفاده نمی شود. به طور کلی، در خشک کردن گیاهان دارویی، سه عامل مهم و اساسی همواره باید مدنظر باشد. نخست، عدم تغییر در میزان مواد موثره موجود در گیاهان؛ دوم، عدم تغییر در صفات خارجی نظیر رنگ و بو و طعم و … و سوم، عدم تاثیر نامطلوب اقتصادی بر محصول. گیاهان دارویی پس از خشک شدن باید حدود 10 تا 14% رطوبت باقی داشته باشند. خشک کردن، باعث بروز تغییراتی در اندام مختلف گیاهان می گردد. یکی از تغییرات مهم و آشکار، کاهش آب موجود در اندام و در نتیجه کاهش زیاد وزن آن می باشد. کاهش وزن ناشی از خشک شدن، در اندامهای مختلف یکسان نیست. گیاهان حاوی اسانس، اگر بلافاصله خشک نشوند، اسانس آنها کاهش می یابد. خشک کردن سریع و کامل این گیاهان، به حفظ رنگ و اسانس آنها کمک می کند. اگر چه خشک کردن اندامهای مورد نظر یک گیاه دارویی در درجه حرارت های بالا، باعث از بین رفتن جمعیت قارچها و باکتریهای آنها می شود، ولی باید توجه داشت که افزایش بیش از حد دما، سبب کاهش مقدار اسانس آنها می شود (امیدبیگی، 1388). در خشک کردن گیاهان دارویی سه فاکتور مهم و اساسی اعم از عدم تغییر در میزان ماده موثره موجود در گیاه، عدم تغییر در رنگ، بو و طعم و عدم تاثیر نامطلوب اقتصادی در محصول را باید در نظر گرفت. در فرآیند خشک کردن بایستی کلیه اعضای گیاه به استثنای بعضی ریشه ها را باید در سایه خشک نمود، زیرا خشک شدن در آفتاب از خواص دارویی سایر اندام ها می کاهد. مدت زمان خشک کردن نیز یکی از فاکتورهای مهم می باشد. برگ هایی که زیادتر از حد خشک شوند، شکننده شده و در جریان انتقال خرد می شوند (فتاحی و همکاران، 1389).
1-4-6- معرفی اسانسهای گیاهی و روشهای استخراج آن
اسانس ها ترکیبات معطری هستند که در اندامهای مختلف گیاهان یافت می شوند. به علت تبخیر در اثر مجاورت هوا در حرارت عادی، آنها را روغنهای فرار یا اتری یا اسانس های روغنی می نامند. اسانس ها به طور کلی بی رنگ هستند، بخصوص هنگامی که تازه تهیه شده باشند ولی در اثر مرور زمان به علت اکسیداسیون ورزینی شدن رنگ آنها تیره می گردد. برای جلوگیری از این تغییرات باید اسانس ها را در مکان خنک، خشک، ظرفهای سربسته و پر، از جنس شیشه نگهداری نمود. اسانس ها در الکل ها محلول و به میزان کمی در آب حل می شوند (مومنی و همکاران، 1377). اسانس ها یک سری روغن های فرار و معطر موجود در برخی گونه های گیاهی هستند که بعد از عمل اسانس گیری (البته همراه حلال و آب مقطر) در ظروف تیره و سربسته نگه داری می شوند (قاسمی، 1389). اسانس که هم معنای رایحه یا عطر نیز می باشد، شامل مواد سبکی از اجسام می باشد که در حرارت عادی تبخیر شده و اکثرا بوی مطبوع گیاهان مربوط بدان است. هم چنین به طور معدود در منابع حیوانی مانند مشک نافه ی آهو نیز وجود دارد. اسانس ها در مواردی ممکن است دارای بو نامطبوع باشند (صالحی سورمقی، 1385). اسانس های گیاهان از قسمت های مختلف گیاهی به دست می آیند. اسانس ها در سلول ها و کرک های ترشحی منفرد یا مجتمع، غده های ترشحی، مجاری ترشحی در قسمت های سطحی و درونی اندام های مختلف مانند برگ ها، گل ها، میوه ها، جوانه ها و شاخه های گیاهان وجود دارد (فتاحی و همکاران، 1389). اسانس ها معمولا در آب غیر محلول اند یا به سختی در آب حل می شوند (امیدبیگی، 1374). قسمت اعظم مواد معطره موجود در گیاهان را اسانس ها تشکیل می دهند. اسانس ها عمدتا از ترکیبات ترپنوئیدی یا از ترکیب هایی که منشا ترپنی دارند، تشکیل شده اند. اما برخی از اسانس ها نیز وجود دارند (نظیر اسانس پیاز و سیر یا اسانس خردل) که از ترکیبات گوگرددار حاصل شده اند. و بعضی دیگر هم از موادی نظیر فنلها، آلدئیدهای معطر و کومارینها به وجود آمده اند. اسانسها معمولا در آب حل نمی شوند یا به سختی حل می شوند، ولی در ترکیبات آلی نظیر بنزول و گزیلول به خوبی حل می شوند. وزن مخصوص اسانسها معمولا از آب کمتر است و بندرت ممکن است وزن مخصوص اسانس حاصل از برخی از گیاهان، از وزن مخصوص آب بیشتر باشد. شدت انتشار اسانس در فضا، به کیفیت اسانس، فشار هوا و دمای محیط بستگی دارد. مثلا اگر درجه حرارت محیط بالا باشد، ذرات اسانس با شدت بیشتری در محیط پراکنده می شوند. در این حالت، می توان بوی تند آن را احساس نمود. چون اسانسها از ترکیبات متفاوتی برخودارند، استخراج آنها از گیاهان به یک صورت انجام نمی گیرد و برای استخراج هر یک باید از روش مناسب خاص خود استفاده نمود. به طور کلی، سه روش برای استخراج مواد مذکور وجود دارد که عبارتند از: تقطیر با آب و بخار، استخراج به وسیله حلالهای شیمیایی و فشردن گیاه در حرارت معمولی (امیدبیگی، 1388). اجزای اسانس ها به طور عمده از گروه شیمیایی موسوم به ترپن ها تشکیل شده است و اغلب از همی، مونو و سزکوئی ترپنوئیدها تشکیل شده اند و میزان فرار بودن اسانس ها می تواند متوسط تا بالا باشد. اسانس های یک گیاه شامل تعداد زیادی از اجزای تشکیل دهنده باشد که نقطه جوشی بین 150 تا 300 درجه سانتی گراد دارند (فتاحی و همکاران، 1389). با وجودی که اسانس ها اکثرا به عنوان معطر کننده در صنایع غذایی و آرایشی – بهداشتی مصرف می شوند ولی تاکنون بیش از 25 اثر مهم فیزیولوژیک فارماکوژیک از آن ها به اثبات رسیده است. اثرات مهم اسانس ها از جمله ضد نفخ، ضد درد، ضد اسپاسم، ضد میکروب، ضد قارچ، ضد ویروس، ضد احتقان، ضد کرم، خلط آور، محرک، هضم کننده و اشتهاآور می باشند. اکثر اسانس ها به حالت روغنی و سبک تر از آب هستند. این اسانس ها دارای رنگ شفاف تا زرد کم رنگ بوده که به مرور زمان پر رنگ تر می شوند. معدودی از اسانس ها سنگین تر از آب می باشند و بعضی رنگی هستند (مانند اسانس با بونه که آبی رنگ می باشد) . تعداد کمی از اسانس ها به صورت جامد می باشند (مانند کافور که به صورت جامد بی شکل سفید رنگ و یا کریستال است) (صالحی سورمقی، 1385). مواد معطره موجود در گیاهان که قسمت اعظم آن را اسانس ها تشکیل می دهند از ترکیبات بسیار متفاوتی برخودارند. به همین نظر استخراج آنها از گیاهان به یک صورت انجام نمی گیرد و برای استخراج هر یک باید از روش مناسب خاص خود استفاده نمود. به طور کلی سه روش برای استخراج مواد مذکور وجود دارد که عبارتند از: تقطیر گیاه با آب و بخار، استخراج مواد به وسیله حلالهای شیمیایی، فشردن گیاه در حرارت معمولی (امیدبیگی، 1374). انتخاب روش استخراج با توجه به نوع و حالت گیاه، مواد موثره ذخیره و سرانجام درجه خلوص محصول نهایی در نظر گرفته می شود. ولی معمولا اسانس ها را از تقطیر گیاهان اسانس دار تهیه می کنند. در صنعت از سه روش تقطیر با آب، یا آب و بخار و بخار مستقیم جهت تهیه اسانس ها استفاده می شود (مومنی و همکاران، 1377). استخراج اسانس به روش تقطیر، نسبت به روشهای دیگر، کاری ساده تر و راحت تر و در عین حال اسانس استخراج شده بر اساس این روش نیز کمیت بیشتر و کیفیت بهتری برخودار است. بر پایه روش تقطیر با آب یا بخار، سه سیستم تاکنون طراحی و ساخته شده که عبارتند از: سیستم تقطیر با آب (کلونجر)، سیستم تقطیر با آب و بخار و سیستم تقطیر با بخار. سیستم تقطیر با آب: در این سیستم، اندام گیاه مورد نظر پس از قرار گرفتن در آب تحت تاثیر حرارت تا حد لازم حالت دم کرده پیدا می کند و از بخارهای برآمده از آن اسانس به دس
ت می آید. استخراج اسانس از راه تقطیر با آب یا بخار: تقطیر عبارت است از تبدیل بخارات آب به قطرات آب، که این تغییر و تحول تحت تاثیر جریان هوای سرد صورت می پذیرد. تقطیر، یکی از قدیمی ترین

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه درمورددرجه حرارت، روم باستان